Categoría: Cultura

  • Rubén Calles e o videoxogo galego: “Hai moito que facer aínda”

    Rubén Calles e o videoxogo galego: “Hai moito que facer aínda”

    A desenvolvedora de videoxogos compostelá Ao Norte é unha das múltiples que existen na comunidade e, coma outras tantas, busca a forma de sobrevivir nesta complicada industria

    Rubén Calles, produtor, administrador e director de arte de Ao Norte | Carolina Senra

    Entre referencias de infancia, loita libre e algunhas dificultades, Ao Norte busca crear experiencias orixinais e coloridas dende Galicia. Este estudo afincado en Santiago de Compostela ten xa publicado Tiny Garden e conta con varios videoxogos en proceso como Die or Die. Pero, como non podería ser diferente nunha industria tan complexa e tan descoñecida, gozar do proceso creativo mestúrase cos retos para manterse a flote.

    Rubén Calles, produtor, administrador e director de arte de Ao Norte, ten unha ampla experiencia dentro do sector. Foi tamén presidente da asociación Videoxogo.gal, unha das grandes dinamizadoras do sector no país. A través do seu traballo e do de moitos outros, a industria do videoxogo galego trata de respirar con moito esforzo.

    En poucas e nas túas propias palabras, que é Ao Norte?

    Ao Norte é un estudo de videoxogos moi pequeniño que temos aquí en Santiago de Compostela no que facemos experiencias interactivas curtiñas, coloridas e que intenten, dalgún xeito, falar tanto de nós como da cultura que tivemos de cativos.

    Agora mesmo, cantos membros sodes? Cal é o papel de cada un?

    Oficialmente estamos a tempo completo eu, que son o administrador, produtor e director de arte e Sergio Abreu que é o director de programación, o que se encarga de toda a parte técnica. Carlos García, que agora xa non está a tempo completo pero segue apoiándonos nos desenvolvementos, é o game designer. Celer Gutiérrez é o músico e deseñador de son. E logo temos unha serie de colaboradores externos: Ángel, o desvolvedor de Kero Corp; Manuel, o desenvolvedor de The Pet Squad e agora temos un par de rapaces de prácticas, que son Brais e Xoel e veñen do ciclo.

    Rubén Calles durante a entrevista | Carolina Senra

    Se imos á orixe, cal é o punto de arranque de Ao Norte?

    Dous distintos: O nome é tan sinxelo como que pasei dez anos traballando en Madrid no sector e cando xa tiven oportunidade dixen: Para onde imos? Ao norte. O outro, que foi un pouco o que deu pé a conformar o equipo como tal, foi a loita libre, curiosamente. Foi o proxecto que fixo arrancar o estudo cando estaba vivindo con Diego Freire, que agora xa non traballa con nós e de feito deixou a industria. Empezamos a argallar un proxecto de un videoxogo de loita libre.

    “Empezamos a argallar un proxecto de un videoxogo de loita libre”

    A vosa base, digamos, atópase aquí, en Galicia. Como cres que está a industria do videoxogo galego agora mesmo?

    Absolutamente inexistente. Non existe industria. De feito é un pouco esa loita que temos dentro do sector e tamén dentro das institucións. Por exemplo cando estiven eu na asociación de videoxogo.gal, que agora está Beni Lado de presidente, intentamos traballar moito con AGADIC, que é a Axencia Galega das Industrias Culturais, para darlle ao sector en Galicia a entidade de corte industrial que pensamos que se merece. Pero hai moito que facer aínda.

    A vosa orixe galega inflúe no traballo que facedes, na vosa identidade como desarrolladora ou algo similar?

    Eu penso que si. Igual que cando miras ao redor o resto de estudos que pode haber en Galicia. Realmente é difícil pero si que ves algo na forma de facer cousas, tanto a referencia a elementos culturais propios, evidentemente o afán por traducir os nosos videoxogos ao galego… Que estean traducidos é algo que se agradece moito pero que non temos tampouco unha base de mercado que xustifique o desembolso de facer unha tradución especificamente ao galego. O que nos impide facer os proxectos que falan máis das referencias galegas e do que somos como creadores e consumidores galegos non é máis nin menos que a dificultade de acadar un mercado con eses proxectos. Temos tres proxectos diferentes que falan dalgún xeito de Galicia. Pero que non consideramos que estea nin o mercado nin as fontes de financiamento listas para que ese proxecto teña sentido a nivel comercial.

    “O que nos impide facer os proxectos que falan máis das referencias galegas é a dificultade de acadar un mercado con eses proxectos”.

    Que consideras que necesita a industria do videoxogo aquí en Galicia?

    Aquí en Galicia sería moi reducionista dicir que o que necesita é investimento público e privado, evidentemente con iso é todo máis doado. Pero iso vén da man de entender o sector en tanto que a industria. Estamos un par de pasos por atrás doutras comunidades que si que teñen apoios máis institucionais. Pero logo penso que tamén fan falta axentes que dinamicen o sector. Non estou de acordo con isto que vou dicir pero penso que falta algo coma unha grande editorial, un publisher grande, unha desenvolvedora grande. Se non tes o motor económico non consegues que a xente perciba que isto é unha industria. É algo que produce, que deixa beneficio na comunidade, que xera unha identidade propia. Por exemplo, penso moito na asociación Videoxogo.gal. Pouco a pouco foi aglutinando a xente do sector. Penso que igual fai falta outra entidade irmá, como un clúster do videoxogo galego. Precisamos facer dalgún xeito un lobby para que tamén as institucións digan nos tomen en serio.

    Que fai falta para que apareza unha clúster ou unha asociación como a que comentas?

    Ten que haber algún tipo de interese económico. Non se poden facer as cousas de balde. Fai falta alguén que vexa realmente un obxectivo a longo prazo. Isto non é unha cousa que se constrúe dun día para outro. Non o teño claro, sobre todo porque é difícil no sentido de que se te pos a contar os videoxogos producidos en Galicia (só videoxogos, non outros contidos interactivos), igual o que produciron a nivel económico non é tan grande como para chegar a convencer a estas entidades.

    En que vos poñedes a traballar primeiro, no visual ou na xogabilidade?

    Vou pecar de galego: Depende do proxecto que teñas entre mans. Con Die or Die creo que partín un pouco da parte visual directamente porque para min era como, o mercado está fatal, vou facer o xogo que queira. Unha das cousas que máis me gusta facer é debuxar nas reunións. Podo facer un montón de estilos pero en concreto ese que é así como cutre, debuxado por un neno, gústame moito, divírteme moito. Nese proxecto en concreto dixen: “por que non imos facer un xogo que se vexa así, mesturando un pouco con ese rollo Pizza Tower?”. Cores máis ou menos planas, sucio, que claramente parece un xogo feito a medias incluso, inspirado por Cartoon Network, Nickelodeon pero tamén un pouco por Yoshi’s Island polo entramado que tiña de lapis de cor infantil. Nese proxecto creo que comezamos pola dirección de arte. Que logo proxecto non o pide? Xa se verá como se adapta, non pasa nada. No Tiny Garden foi ao revés, tiñamos un concepto de xogo e pensamos en que lle podía pegar.

    Carolina Senra González

    Estudante do cuarto curso do Grao en Xornalismo na Universidade de Compostela

  • Entrevista ao verinense Paco Dasairas: “Ás veces é bonito pechar os ollos e soñar”

    Entrevista ao verinense Paco Dasairas: “Ás veces é bonito pechar os ollos e soñar”

    Dende as vidreiras da imprenta Dasairas, na praza García Barbón, leva observando o día a día da vila de Verín dende hai case cincuenta anos.

    Verín

    Paco Dasairas ás portas da súa imprenta. | Cristina Martínez

    Un día de inverno de 2022 entrei por primeira vez na imprenta Dasairas, que sempre me parecera un local curioso, cercano e clásico. Só quería un diccionario de italiano, pero acabei atopando un libro que me fora imposible atopar en calquera outra libraría e un señor que mo recomendaba moi encarecidamente. Entusiasmada, merquei o libro e ao saír contáballe por chamada a unha amiga que o señor que mo vendera, Dasairas, parecía que tiña moito que contar. Ela confirmábamo: xa o coñecía ben e de vez en cando deixábase caer por alí coa excusa de mercar un libro só para ver se el lle contaba algunha das súas historias. Dende entón leva na miña axenda a tarefa pendende de facerlle unha entrevista.

    Nós coñecímonos hai apenas 5 anos, pero canto leva detrás destre mostrador?

    Meus pais, Luis e Milagros, abriron a imprenta no ano 1951. Daquela, cando era mozo, tiña idea de seguir estudando, pero cando faleceu meu pai seguín co negocio, dalí polo 1971. Agora teño 69 anos, e durante este tempo fomos mudando dende o traballo tipográfico ao dixital. O certo é que me causa nostalxia… A día de hoxe todo é diferente do que tiñamos antes. Eu aprendín das imprentas vellas, que foron as que me puxeron os dentes longos. Aquelo eran artes gráficas de verdade, compoñendo letras unha a unha, á medida. O funcionamento era manual e complexo, pero foi a base do adianto de hoxe.

    Como foi esa viaxe do analóxico ao dixital dentro da súa imprenta?


    Nas vilas os cambios chegaban máis lentos. Pasamos de facer carteis en tipografía, con diferentes cores que había que ir lavando, cambiando as pezas unha a unha… Era un procedemento cunha máquina inmesa para todo, pero moi minucioso. Cando empezaron os programas informáticos compramos un ordenador e un laboratorio. A día de hoxe xa vén todo feito. Esa transformación foi moi interesante para nós, queiras ou non simplifica moito o traballo.

    A imprenta máis antiga que garda Dasairas na súa trastenda aínda funciona. | Cristina Martínez

    Chega a primeira “interrupción da entrevista”, coa que xa contaba cando Dasairas me convidou a facer o encontro na propia imprenta, aberta como de costume. Non me molesta, penso que pode ser algo enriquecedor. Un señor con boina e caxato achégase ao mostrador e insiste en que ha de traerlle a Paco uns botes de conserva de tomate para devolverlle un favor, cun sorriso na cara. Ocúrreseme unha pregunta improvisada

    Porque este é un negocio “de toda a vida”, verdade? Polo que vexo aquí, os clientes son habituais e chámalles polo nome. Hoxe en día iso é algo difícil de atopar. Perxudicou moito ao pequeno negocio de Verín a chegada dos centros comerciais ou das compras online?


    Ao de Verín e ao de todas as vilas. A nós aféctanos porque desgraciadamente venden tablets con miles de libros dentro. Porque cada vez é máis a xente que le o xornal en dixital. Vámonos manteñendo coa xente á que lle gusta ler en papel e coa inquietude de escritores, xornalistas e curiosos. Pero no eido das vilas todo vai a menos. Os centros comerciais foron unha desgraza para nós. Verín tiña unha riqueza grandísima de comercio. Sendo eu rapaz, a rúa maior estaba toda chea de negocios. Cando a carretera aínda era de terra xa estaban o Hotel Aurora, as fondas, o asilo… era outra historia.

    Un anaco de todos os libros que se poden atopar no local, sempre rodeados de almanaques, pósters e outros recordos.  | Cristina Martínez 


    Ademais, o seu local está nun punto estratéxico, a praza García Barbón, o centro neurálxico da vila e se cadra da comarca.

    O comercio facíase aquí na praza, en cada porta había un negocio. Estaban todas as profesións primarias, os fontaneiros, os ferreiros, tendas de alimentación boas… Mesmo había praza de abastos e campo da feira. Pero isto non era só en Verín, tamén nas diferentes aldeas da comarca. Viña xente de todos os lugares a vender, non coma o que hai hoxe. Pero Verín sufriu unha influencia de regreso, moitas veces por parte de xente que non querían que progresara.

    O certo é que o Verín que agora atopamos é ben diferente do que vostede me conta. Cada vez son máis as tendas que pechan, a xente que marcha… A que se debeu, entón, esta influencia de regreso?


    Verín quedou castigada pola política da provincia de Ourense. O que se fixo en Arnoia, en Cortegada, en Viana… Mesmo Chaves (Portugal) superou a Verín porque os políticos foron á industria e ao campo, axudando a que todo crecera. Verín caeu en certa decadencia debido a que cada un tira por un lado. E non é cousa do tren… Tivo baixóns como outras vilas de Ourense, como o Barco coa crise da lousa ou Ribadavia, moi bonita pero sen vida. Eu penso que os concellos deberían ter un gabinete de mentes ilustres, de xente nova que poida aportar as súas ideas, xermolar aquilo que poida ser interesante. Que nos gobernen doutra maneira e que se preocupen de que as cousas anden mellor e non só de cobrar. Temos unha cantidade de xente fóra boísima porque aquí non hai nada para poder desenvolver o talento. Crear un ADN propio de Monterrei e non só vir aquí polo Entroido, que houbese algo que realmente nos identificase e que dinamizase as cousas. Aínda non é tarde.

    Ás veces é difícil pensar en como se chega a certos puntos, supoño. Verín tamén tivo moita riqueza grazas a ser vila termal. Que pasou con isto?


    Na época das augas a riqueza que tiña Verín era enorme. No verán estaba a tope, os agüistas eran señoritos que viñan e daban moita vida. Fontenova, Sousas, Cabreiroá, Caldeliñas… Foi un mundo que se perdeu, pero foi moi bonito. Agora ninguén tira por iso. Si que é certo que Cabreiroá ten unha planta embotelladora que dá máis de 300 postos de traballo, pero falta a outra parte: non se lle saca ningún uso ao edificio do hotel, que tivo que ser a a leche nos seus tempos, con vaixela de luxo, sabas de liño… Un mundo, como cando ves unha película de época. Ás veces é bonito pechar os ollos e soñar.

    Entra unha muller e pousa sobre o mostrador La Voz de Galicia. Ao preguntar canto custa, bromea con que, coas malas noticias que trae, podía ser gratis. É unha das moitas persoas que esa mañá pasaron a recoller o xornal, todas de idade avanzada.

    Moita xente descoñece o gran pasado do xornalismo local que tivo a comarca e a gran conciencia política que fervía nos xornais de máis renome. Logo, todo isto perdeurse coa chegada da guerra civil española.

    A comarca de Monterrei foi a que máis riqueza cultural aportou á provincia de Ourense. A primeira imprenta de Galicia estivo no Castelo de Monterrei. No libro que escribiu meu irmán, As Crónicas Rexiomontanas, hai unha reseña moi grando do que foi a prensa. Debeu de haber como oito ou nove xornais en activo naquela época. Eran xornais moi interesantes e con xente que escribía con moita formación. Aquí ao lado, onde está a tenda de xoguetes Kuki, estaba a imprenta de don Lino García Vázquez, fundador do xornal El Támega e fusilado en 1937. Botáronse encima del porque o que saía no seu xornal non querían que se soubese.

    Aquí se gardan os tipos móbiles das imprentas, moitos deles pertencían a don Lino. | Cristina Martínez

    Verín foi unha zona moi represaliada. Juan Manuel Prada xa falaba no seu libro, Ourense 1936-1939, da cantidade de cadáveres non identificados que se atopaban na carretera de Oímbra. Igual para moitos iso queda lonxe, pero dentro da historia hoxe débense coñecer as cousas. E cousas deste estilo quedaban plasmadas neses xornais. Desaparecían uns e aparecían outros, pero co alzamento nacional fastidiouse todo.

    Cando meu irmán sacou Verín baixo o franquismo e unha señorita na misa se lle quedara mirando estraño, acórdome que miña nai colleu e díxolle “se vostede cre que o que pón no libro non é verdade, vaian ao xulgado”. Non procede sementar o odio, senón que o que pasou sexa unha cousa de vida, normal, e que se poida contar.

    E tamén se nota un certo cambio no sentido comunitario das vilas. Cada vez é máis difícil xuntar á xente, sexa para o que sexa. Sinte que Verín mudou moito neste aspecto?


    Sinto que na xente da miña xeración había máis solidariedade. Agora estades todos fóra, estudando ou traballando. E os sistemas que se crearon a nivel laboral non axudan a nada. Por exemplo, xa se empezan a ver nas viñas modernas as máquinas vendimando e todo isto repercute no que repercute. Hoxe casi non atopas a ninguén nin para unha matanza, cando antes ías dun sitio para outro axudando e todos comían xuntos sen deber nada a ninguén. Pero a xente vai desaparecendo, vaise vendendo todo aos grandes capitais… Que falte xente, en todos os sentidos, non axuda a facer pobo.

    Falamos moito do pasado, pero como cre que vén o futuro?


    O futuro de Verín véxoo lento. Non hai preocupación pola xente que ten capacidade para mandar en atallar con algo que é factible, nin por conseguir un lugar para aqueles que queiran quedar. Aínda que sexa “a carioca que leva o rabo na boca”, témonos que adaptar aos novos tempos, pero tentando manter o bo que tiñamos antes. Hai que empuxar para parar un pouco esta carreira á présa.

    Cristina Martínez Lorenzo

    Estudante de cuarto curso do Dobre Grao en Xornalismo e Comunicación Audiovisual na Universidade de Santiago de Compostela

  • Rubén González: “As librarías de barrio son a resistencia”

    Rubén González: “As librarías de barrio son a resistencia”

    Hai apenas tres semanas que Rubén González levantou por primeira vez a persiana de O Desvío, a libraría independente que abriu no barrio vigués do Calvario

    Escaparate de O Desvío | Lara Gómez

    O proxecto naceu a mediados de agosto como unha conta de Instagram, sen local nin libros, e financiouse en parte grazas a unha campaña de micromecenado en Verkami. Hoxe xa é un pequeno refuxio para lectores que buscan algo distinto do que ditan as listas de vendas.

    Facer barrio dende o mostrador

    Que consideras que fai diferente o teu modelo de negocio das grandes librarías?

    Ante esta pregunta, Rubén González explica que a idea de O Desvío é “volver un pouco á esencia” do que eran as librarías nun comezo. Para el, a clave está en “a proximidade, ao final, coa persoa que está detrás do mostrador”.

    O seu obxectivo, afirma, é “facer barrio” e conseguir que cada persoa que entre pola porta “conte e signifique algo, que non sexa soamente un número”. Por iso tampouco é casual a localización do local, que non está no centro de Vigo, senón no barrio do Calvario. O que busca O Desvío é ofrecer un lugar onde poder charlar con quen está detrás do mostrador, deixarse recomendar e xerar unha retroalimentación mutua, construíndo relación coa clientela.

    “Que cada persoa que entre pola porta conte e signifique algo”

    Se ten que quedar cun valor imprescindible para este proxecto, non dubida: “a selección”. Quizais por iso, cando lle preguntamos como empezou a súa idea de crear este negocio, matiza a palabra antes de responder. Conta que é lector dende hai moitos anos e que sempre lle pareceu que en Vigo facía falta un espazo coma este. Co tempo e por cousas da vida, xurdiulle a oportunidade de levalo a cabo.

    En entrevistas previas á apertura, González xa explicara que se lanzou a materializar a idea tras quedar sen traballo, coa intención de montar unha libraría pequena “con criterio propio e sen intentar telo todo”.

    Que se pode atopar nesta libraría

    Á pregunta “que libro non venderías nunca, aínda que cho pedisen todos os días?”, a resposta chega entre risas: “Hai tantos”. E pon nomes: “Algún de Pérez-Reverte ou algo así. Carmen Mola, estas cousas”. Iso non quere dicir que O Desvío lles peche a porta aos superventas, que tamén teñen oco, pero non levan o protagonismo: comparten andel con ensaio social, historia, cómic ou exemplares descatalogados. Rubén deixa claro que no Desvío se fai unha criba en función dos valores e da liña ideolóxica que sustentan o proxecto.

    Cando lle preguntamos se ten algún libro que marcase algunha etapa da súa vida, a resposta é La educación de un ladrón, de Edward Bunker. “Gustoume moitísimo, a verdade, cando o lin”, recorda. Son as memorias dun autor que pasou boa parte da súa mocidade entre reformatorios e prisións antes de converterse nun escritor de culto, unha historia sobre como a literatura pode desviar o rumbo dunha vida.

    Libros no interior do Desvío. Lara Gómez
    Libros no interior do Desvío. Lara Gómez 

    Sobre se existe un libro da súa libraría capaz de gustarlle a todo o mundo, móstrase prudente: “Que guste a todo o mundo é complicado”. Considera que a literatura “é bastante particular”, aínda que “o que está ben feito, aínda que a ti non che guste, sabes recoñecelo”. Por iso aposta polos clásicos e cita Noites brancas, de Dostoievski.

    “O que está ben feito, aínda que a ti non che guste, sabes recoñecelo”

    Ensaios para repensar e unha axenda por estrear

    “Fálanos un pouco sobre o novo club de lectura”, pedímoslle. González aclara que “é máis do espazo que meu”, xa que non o coordina el, senón unha rapaza de O Fío, que exerce de dinamizadora. Iso si, o club aproveita que O Desvío está moi centrado no ensaio, “que é o que a min me chama máis como lector”. Explica que hai un boom de clubs de lectura, pero case todos son de narrativa. Por iso queren apostar por este xénero, con textos que non sexan demasiado densos e que dean para debater.

    Á cuestión de que proxectos quere implementar proximamente, asegura que a súa intención é dinamizar o espazo “o máximo posible”, máis alá de que cada proposta lle interese máis ou menos a el persoalmente. Xa están apalabrados un curso de dirección cinematográfica e outro de fotografía e escrita, “algo creativo diferente”, ademais de lettering e “algunha cousiña máis” que irán concretando. Tamén ten pendente a biblioteca do local: “Cando a vida me dea un respiro, intentarei darlle o peso que merece”.

    Dúas palabras

    Para rematar, ao pedirlle que complete a frase “as librarías de barrio son…”, Rubén González responde sen pensalo: “A resistencia”. Unha definición que resume ben o que pretende O Desvío no Calvario: un lugar onde mercar libros con calma, deixarse recomendar e saír, como suxire o seu nome, do camiño de sempre.

    Lara Gómez

    Estudante do cuarto curso do Grao en Xornalismo na Universidade de Compostela

  • María Xesús Blanco, escritora: “No libro quería que a riqueza cultural da migración se vise como algo positivo”

    María Xesús Blanco, escritora: “No libro quería que a riqueza cultural da migración se vise como algo positivo”

    A autora presentou hai unhas semanas a súa segunda novela, Folerpas no mar

    A narradora afincada en Ribeira cun exemplar da obra publicada pola Editorial Galaxia | Andrea Abad

    A luz da mañá entra pola xanela e vai pousando sobre a sala de María Xesús Blanco (Cabanelas, 1968). A súa biblioteca enche o espazo de libros, como é propio de alguén que foi lectora antes que escritora. Sobre a mesa está a primeira novela que leva a súa sinatura, O caderno de Rosalía. A carón dela, a súa nova obra, Folerpas no mar, que conta a historia de Zahi, un neno de oito anos que empeza a descubrir o mundo durante unha intensa nevarada. Rodeada de historias, a melidense comeza a reconstruír a súa como autora.

    Na túa presentación na páxina da Editorial Galaxia dis que sempre tiveches paixón pola literatura e moitas ganas de ler. Houbo tamén sempre esas ganas de escribir?

    Primeiro foi a ansia de ler, dende nena me gustou moitísimo. Despois, aínda que sempre escribín algo, facíao para min; non pensaba en publicar. Facía reflexións, pequenas historias, algún poema… Pero na miña xuventude, a partir de que empecei a traballar, comecei a ter esa inquedanza por escribir e, quizais, por publicar.

    En que momento houbo esa transición a escribir pezas máis narrativas?

    Non son consciente, foi máis ben espontáneo porque nunca tiven moito tempo para escribir. Empecei escribindo poesía. De feito, mandei algún poema a certames literarios, pero o camiño levoume máis pola narrativa. Non sei se pode estar relacionado co meu traballo como mestra, pois, aínda que escribo cousas para persoas máis adultas, tamén tiven interese por escribir e chegar a publicar cousas para xente noviña.

    Es das que se deixa levar pola inspiración ou escribes en momentos concretos?

    Penso que se les é máis fácil que teñas inspiración. Pero, ás veces, as ideas tamén se che ocorren no momento menos pensado. Tenme pasado de ir conducindo ou estar traballando e que, de súpeto, se me ocorra algo. Non sempre vén cando te pos a escribir, polo menos no meu caso.

    Son un pouco anárquica ou caótica, no senso de que, ao non ter moito tempo, aproveito os momentos que teño. Se teño unha historia na cabeza, levántome de noite a escribir porque sei que polo día non vou poder.

    Como chega a oportunidade de publicar por primeira vez?

    Ás veces chega de diferentes xeitos. Eu enviei O caderno de Rosalía a un certame literario e, aínda que non gañou, quedou finalista. Logo, pregunteille ao editor de Galaxia naquel momento, Francisco Castro, se había algunha posibilidade de publicalo e dixo que era unha boa idea. Entón, envieillo a un editor, pero non é fácil.

    O proceso de creación é longo porque igual a idea é fermosa, pero ten incorreccións lingüísticas ou palabras non axeitadas para quen a vai ler. En lingua galega, unha boa oportunidade son os premios literarios, pero tampouco é fácil gañar e primeiro hai que presentarse. Hai que crear e participar, cousa que non estou facendo neste intre, pero non descarto facelo no futuro.

    O novo libro, Folerpas no mar, trata moitas temáticas. Entre elas, o acoso, a emigración ou a falta das figuras paternas. Como se plasman cousas tan complicadas no papel?

    Van xurdindo. Eu tiña claro dende o principio que quería tocar eses temas. Cando comecei a escribir, o libro era moito máis curto e pensei que xa o tiña rematado, pero logo decidín que había que seguir creando.

    O xermolo da obra foi a neve e partín das lembranzas da miña infancia. De nena, parecíame un elemento máxico porque, de súpeto, a paisaxe cambiaba completamente e non ía á escola, quedaba un día ou dous na casa, xogaba con ela… Quería que esa maxia estivese todo o tempo na historia e conectara todo dende o inicio ata o final. E, a partir de aí, contar máis cousas coa personaxe de Zahi, un neno que empeza a descubrir cousas novas, boas e non tan boas. El está sendo máis consciente da realidade que o rodea, desfrutando das amizades, da súa nai e do seu pai, co que lle gustaría pasar máis tempo, pero, ao estar embarcado, non pode ser. Tamén ten unha relación marabillosa cos avós e coa cadela Furna.

    É como un retrato de Galicia: o pai embarcado, o tema da emigración…

    Aquí, en Ribeira, hai moitos nenos que teñen o pai embarcado. Quería plasmar un pouquiño iso, pero a historia tamén intenta estar mergullada na realidade actual. Por exemplo, o Sálvora, no que está o pai de Zahi, é un buque moderno e ecolóxico.

    Ademais, hai un avó que leva moitísimo tempo vivindo en Galicia, pero non é de aquí, senón dun país máis ao sur. Tamén creo que isto é unha realidade hoxe en día, o tema da emigración e inmigración non é nada novo aquí en Galicia. No libro quería que a riqueza cultural da migración se vise como algo positivo.

    Díxose na presentación que este non é un libro para nenos, senón para todas as idades, “dos 8 aos 98”

    Eu creo que non só este libro, senón a literatura infantil en xeral. Claro que é para nenos, pero tamén a pode ler xente máis maior. Neste caso, ademais, teñen un protagonismo importante os avós Samir e Sara e penso que é moi fermoso tamén para os avós ler este tipo de historias.

    Como van xurdindo esas personaxes e por que eses nomes?

    Eu busco moito os significados dos nomes das persoas, así que procurei que fosen sempre positivos. Hai algún árabe como Samir, que é pola procedencia do avó. Tampouco quero descubrir moito porque creo que, ás veces, estragamos o pracer da lectura cando contamos cousas sobre o que escribimos. Penso que hai cousas ás que ten que chegar o lector, gústame que cadaquén interprete e procure na historia o que lle pareza.

    Iso tamén é o bonito da lectura, non?

    Sen dúbida, igual o que ti procuras, a xente non o ve. Cada un temos a nosa personalidade e os nosos intereses como lectores, así que mellor deixalo á interpretación.

    Andrea Abad

    Estudante do cuarto curso do Grao en Xornalismo na Universidade de Compostela

  • Un micrófono aberto para as autoras galegas no Día das Escritoras 

    Un micrófono aberto para as autoras galegas no Día das Escritoras 

    O programa dirixido pola xornalista Lara Salgado traslada os micrófonos da SER á Biblioteca Ánxel Casal para achegar ao público a figura das mulleres na literatura galega 

    Especial La Ventana de Galicia Cadena SER | Ana González Chogó

    O silencio que adoitan outorgar un martes calquera de outubro as paredes da Biblioteca Ánxel Casal, en Santiago de Compostela, vese hoxe interrompido por un ecosistema inusual: aparecen nela as conversas de presentación e saúdo entre as participantes do programa que imos presenciar. Hoxe, martes 20 de outubro, a gran biblioteca compostelá converte unha das súas salas nun estudo de radio improvisado que acolle as ondas da Cadena SER para conmemorar o Día das Escritoras nun programa especial de La Ventana de Galicia, co fin de abordar o presente e o futuro da literatura galega e o papel das mulleres nun ámbito no que non deixan de medrar. 

    Esta convocatoria, de entrada de balde, atraeu ata a biblioteca a un público que foi chegando paulatinamente e que, xa a falta de cinco minutos de que comezase a emisión, encheu a sala dispoñible, que contaba cunhas 50 cadeiras. Esta audiencia, conformada principalmente por alumnos de Xornalismo, viña con moitas ganas de escoitar de primeira man as historias das mulleres no ámbito da literatura galega.  

    As diferentes conversas provintes do público remataron en canto ás 19:00 soou a tan recoñecible sinfonía da Cadena SER que deu comezo á emisión. “Non hai nada como a puntualidade da radio”, murmuraban polo baixo entre risas algunhas alumnas de Xornalismo presentes no público, xa afeitas a esta puntualidade radiofónica tan característica.

    Despois dun pequeno boletín informativo e pasados seis minutos das sete, Melania Cruz, actriz encargada de poñerlle voz a diferentes textos das autoras galegas ao longo do programa, interpretou un fragmento da obra Prefiro condenarme, de Maragarita Ledo, que, tras un gran aplauso posterior, deu por comezado oficialmente o programa. 

    Ás rendas deste especial está a xornalista Lara Salgado, á cal vemos encabezando a mesa de participantes. Porén, non está soa, xa que conta coa presenza ao seu costado de José López Campos, conselleiro de Cultura e Lingua que, ao pouco de comezar a súa intervención, puxo o foco da conversa na necesidade de “visibilizar o papel das escritoras no ámbito xeral” e lembrando con moito cariño o acto do Día das Escritoras celebrado no pasado ano 2025 na Cidade da Cultura.  

    Na súa intervención destacou tamén como Galicia está hoxe en día producindo cada vez máis obras cara ao exterior e como se están “recolectando premios a nivel cultural e con moito prestixio grazas á literatura en galego”. Pola súa parte, Lara Salgado sacou uns datos non tan esperanzadores sobre a lectura na nosa lingua e, despois dunha curta reflexión, o conselleiro asegurou que “aínda queda moito camiño por percorrer” e que na actualidade “seguen habendo informes que nos obrigan a reflexionar e a pensar”.

    Acabada esta primeira intervención e mentras Melania Cruz interpretaba outro fragmento, o conselleiro baixou da mesa de participantes para deixar oco ás seguintes convidadas do programa. Á dereita de Lara Salgado colocouse María Nieto, escritora e xornalista, e á esquerda situáronse Mon Vilar, encargada da libraría Lila de Lilith (Santiago de Compostela) e Teresa Zataraín, responsable da Editorial Creotz.  

    Unha vez xa colocadas as participantes na mesa, a conversa fluíu dunha maneira moi diferente, as ideas calaban fortemente no público e a quenda de palabra, encabezada por Lara, foi establecida de xeito igual para todas as participantes de xeito que se conformou un clima agradable de escoita que rapidamente deixou varias ideas interesantes no programa.  

    “A literatura escrita por mulleres leva enriba un selo ‘para mulleres’, cousa que non pasa pola literatura escrita por homes”. 

    “Hai que ter en conta que hoxe ser muller escritora é posible, pero xa deixamos atrás moito material que abriu camiños cara á literatura feminina de hoxe”. 

    “Creo que hai unha comunidade, sobre todo de lectoras, que convertiu ler non só nun pasatempo, senón nunha tendencia. As novas xeracións son lectoras e se somos quen de envolver a literatura co lazo que lles gusta, pode chegar a ter moitos mellores resultados dos que xa temos”. 

    Estas son algunhas reflexións que puidemos escoitar por parte das participantes, reflexións que fuxían dos tópicos que moitas veces se escoitan neste tipo de eventos e que conseguiron converter o discurso radiofónico nunha mensaxe directa cara aos ouvintes, xa que o público que se atopaba alí asentía ás palabras das participantes.  

    Mentres escoitabamos outra pequena intervención de Melania, as cadeiras da mesa de micros volveron a cambiar de participantes, pois nese momento era a quenda das últimas convidadas ao programa: a directora da Biblioteca Ánxel Casal e a recoñecida chef Lucía Freitas, a cal presentou a súa iniciativa para recuperar receitas tradicionais das nosas nais. O proxecto, levado ao cabo pola chef, pretende ilustrar as receitas de toda vida e poñer en valor esa ‘cociña de memoria’.  

    Quedaban só dous minutos para as 20:00 e o programa remataba como comezaba: Melania interpretaba outro fragmento, esta vez poñendo en valor unha peza de Rosalía de Castro. Xa para as oito en punto, os aplausos do público fundíanse coa sintonía de peche que poñía fin a esta xornada radiofónica. 

    Non obstante, cando a luz vermella do directo apagouse e xa coa emisión dos micrófonos pechada, o verdadeiro eco desta xornada non podía darse por rematado aínda. Mentres o público recollía as súas cousas e o equipo da SER os cables, focos e cadeiras, os participantes aproveitaban para manter entre eles unha amigable conversación para rematar a sesión.  

    Tras saír da biblioteca, podemos dicir que este Día das Escritoras na Ánxel Casal serviu para lembrar que aínda queda moito camiño por percorrer, pero que existe un bo futuro para a literatura galega nas mulleres. 

    Ana González Chogó

    Estudante do cuarto curso do Grao en Xornalismo na Universidade de Santiago de Compostela

  • O día grande das San Lucas de Mondoñedo: festa, cabalos e tradición 

    O día grande das San Lucas de Mondoñedo: festa, cabalos e tradición 

    Un domingo moi esperado para a veciñanza mindoniense, pero tamén para curiosos que se achegan dende diferentes puntos da xeografía

    Mondoñedo

    Coa súa orixe en 1156, as festas de San Lucas seguen atraendo a milleiros de visitantes. Unha feira de gando declarada festa de interese turístico de Galicia que conserva as súas profundas raíces rurais e que ten como eixos principais a admiración profunda aos cabalos, a defensa da identidade local e a preservación do legado dunha das vilas máis especiais de Galicia, que conta con apenas 3.000 habitantes.

    Un cartel das festas, por Xosé Vizoso, na Praza da Catedral. | Cristina Martínez.

    O domingo, día grande dunhas festas que se estenderon nesta edición durante 10 días, comezou cos cabalos xa no campo da Feira. Alí estaban dende a súa baixada do monte e paso pola catedral de Mondoñedo que ten lugar a tarde anterior, agardando a celebrar a gran feira tradicional de gando cabalar dende as oito da mañá ata a sesión vermú. 

    Os gandeiros coidan dos seus cabalos durante a feira. | Cristina Martínez

    Ás once tivo lugar a misa no Santuario dos Remedios en honra a san Lucas, ao carón da feira. O pasarrúas desta vez estivo ao cargo do Grupo de Gaitas SOUTO XIMARO, acompañando aos icónicos cabezudos e aos Sanluqueiros e Sanluqueiras, mozos da vila orgullosos de representar a tradición local cos seus traxes de galegos. 

    Pronto tiveron que subir ao palco os Sanluqueiros para facer a entrega de premios ás mellores reses e aos gandeiros participantes nas distintas categorías. Acompañábannos o director das festas, Miguel Paz, o alcalde de Mondoñedo, Manuel Otero; e outras personalidades como o alcalde de Ferrol ou o bispo da catedral mindoniense. Mesturáronse moitas xeracións entre o público, pero tamén entre os participantes: moitos dos gandeiros, coa súa tradicional vara de pau, son nenas e nenos entusiasmados por seguir coas costumes e co respecto ao gando que os seus maiores lle ensinaron.

    As novas xeracións tamén están interesadas na gandeiría.| Cristina Martínez

    Tamén estivo presente na xornada a Conselleira de Medio Rural, María José Gómez. Recoñece a importancia desta festividade para o medio rural galego: “é esencial, os gandeiros e gandeiras son quen manteñen vivo o medio rural, quen producen os alimentos de gran calidade que temos en Galicia e sen eles non habería ningún espectáculo como o que estamos a vivir”. 

    Aproveitouse o acto para proxectar un vídeo homenaxe ao falecido Luciano García, símbolo destas históricas festas que cumpren 870 anos de tradición. No escenario, a súa familia máis achegada vivía o momento con emoción, especialmente o seu fillo, amplamente recoñecido e querido entre o público e a veciñanza. A cita tamén rendiu homenaxe ao célebre ilustrador galego Xosé Vizoso, encargado ata a súa morte o ano pasado de deseñar os carteis das San Lucas: o municipio adicoulle unha rúa nas inmediacións da Praza da Fonte Vella para que a partir de agora teña sempre un lugar en Mondoñedo. 

    Á tarde tiveron lugar so concursos de andadura galega e unha das citas máis esperadas: a actuación musical de Abraham Cupeiro na catedral, con pase ás 17:00 e ás 19:30. No seu repertorio, o artista incluíu pezas novas compostas para a ocasión, coa inspiración na obra do escritor mindoniense Álvaro Cunqueiro. Para os que preferisen outro tipo de música, podían subir a bailar á alameda coas orquestas Salsarena, Principal e o grupo D´Kriss. 

    Os cabalos á altura da Fonte Vella e a casa de Álvaro Cunqueiro. | Cristina Martínez

    Mentres, os cabalos preparábanse para a súa espectacular subida ao monte: foron a galope polas rúas empedradas da vila baixo a expectación de miles de persoas, recorrendo lugares emblemáticos como o campo dos Paxariños, a Praza da Fonte Vella e o barrio dos Muíños. Durante todo o ano, os cabalos viven en liberdade nos montes que rodean Mondoñedo. Ademais de para as San Lucas en outubro, só baixan á vila unha vez máis ao ano, para a rapa das bestas. O que se sinte ao ver todos os cabalos é, segundo os mindonienses, “unha emoción ao ver tantos, e ao ver como os dominan, eu quedo sorprendido coa cantidade deles” e “orgullo, tradición, sentimento e pertenza” que “hai que vivir en primeira persoa”. 

    A catedral de Mondoñedo como telón de fondo do espectáculo de doma nocturna. | Cristina Martínez

    O día grande culminou co espectáculo de doma nocturna na Praza da catedral, da man de Lola Elías, Javier Simón e Kevin Ferreira. Combinando as piruetas ecuestres con luces, música e un entorno inmellorable, o público multitudinario puido desfrutar un ano máis dun día de festa que, para os máis animados, aínda continuaba coa verbena. 

    Cristina Martínez Lorenzo

    Estudante do cuarto curso do Dobre Grao en Xornalismo e Comunicación Audiovisual na Universidade de Compostela

  • Federico, a flor de pel: chega ‘Un poeta perdido en Nova York’ a Vigo

    Federico, a flor de pel: chega ‘Un poeta perdido en Nova York’ a Vigo

    O Concello de Vigo unha vez máis sorprende co seu plan cultural, dentro de VigoCultura, este sábado 17 de outubro, ofreceu a obra Un Poeta (perdido) en Nueva York que mestura os versos de Lorca coas cartas que escribiu á súa familia. É unha viaxe íntima na que o público rematou buscándose a si mesmo

    Federico escribindo aos seus pais. | Lara Gómez Balado

    Un sábado de outubro, ás oito da tarde, o Auditorio Municipal do Concello encheuse para ver a Lorca. A función forma parte de VigoCultura, o ciclo municipal de outono que ofrece teatro a prezos populares. Esta vez trouxo unha montaxe con Premio Max 2026 e xira internacional: Poeta (perdido) en Nueva York, de El Aedo Teatro. Por oito euros, Jesús Torres, autor, director e intérprete, contou a viaxe de Federico a unha cidade que o cambiou para sempre.

    Se tiña algunha dúbida sobre se o teatro estaba realmente morto, o aforo completo acabou con esa idea que rondaba a miña cabeza antes de que se apagasen as luces. A sala reunía xente de todas as idades e unha gran expectación que inundaba o patio de butacas.

    A función arrancou cun prólogo de La zapatera prodigiosa, unha obra que marcou a infancia de Torres e tamén a de quen escribe. Antes de comezar, Torres saíu como o “autor” e explicou que é para el a obra de Lorca e que iamos ver. Non pediu indulxencia ao público senón atención para o protagonista e para a historia de Federico en Nova York. Torres presentou a representación como unha declaración de amor e antes de converterse en Federico pechou a intervención cunha frase moi acertada e atribuída a Neruda: “A Lorca non fai falta entendelo senón amalo”.

    A montaxe enfronta os poemas de Poeta en Nueva York coas cartas que Lorca mandaba aos seus pais e coa simboloxía característica do autor, como a súa lúa de prata, tan presente coma el mesmo no escenario. A obra divídese por estas cartas, e entre elas aparecen fotografías reais da viaxe que sitúan o espectador no Nova York do crack do 29: unha cidade caótica, pero tamén chea de oportunidades e liberdades que na súa querida Granada non existían, Federico neste novo mundo buscou o que sempre buscara en España, sentirse amado e poder ser poeta sen medo ás consecuencias queisto podería ter. Jesús Torres dálle vida a Federico García Lorca nunha montaxe que percorre a súa experiencia en Nova York.

    Jesús Torres dálle vida a Federico García Lorca nunha montaxe que percorre a súa experiencia en Nova York. | Lara Gómez Balado

    Cun ton intimista pero tamén en momentos cómico, amosou un Federico que a miúdo ten que disfrazarse de Lorca. É o poeta querido, brillante e simpático que todos esperan, mentres por dentro se sente só e co corazón desencaixado, sen saber cal é o seu lugar.

    Esa máscara resulta familiar, porque calquera puxo algunha vez unha fachada e unha cara mellor da que realmente tiña. Tamén oíu esa voz de impenetrable aceiro que persegue o protagonista en todas as escenas e que sabemos que atormentou a Lorca durante practicamente toda a súa vida.

    A lúa de prata atravesa toda a montaxe. É o que Federico busca sen descanso, pero tamén simboliza a morte. A lúa é a súa amiga, o seu amor e a súa necesidade de vivir, e á vez é o que acaba por desesperalo. A ponte de Harlem aparece como lugar de decisión e formula a dúbida de se o protagonista é un poeta abandonado ou un amante tolo. Entremedias óense os ecos das súas grandes personaxes: aquela muller Yerma, as fillas de Bernarda, a noiva de Bodas de sangre, a súa amada zapateira… Todas levan consigo algo de Federico, e Federico leva algo delas baixo a súa pel.

    Federico nun bar. | Lara Gómez Balado

    A posta en escena foi moi vistosa. Unha escenografía xiratoria, a medio camiño entre reloxo e espello, proxectaba imaxes da viaxe de Lorca, provocando no público un sentimento moi vivo, por momentos parecíamos presenciar o home das fotografías no propio teatro e non o actor que o interpretaba. O xogo de luces foi impresionante e espectacular, deu sentido a toda a historia e achegou un toque fantástico á trama que envolveu a sala ata o final da función.

    Cara ao final da obra houbo un cambio de ton. O poema final fala da morte e do que lle arrebataron a Lorca. A Lorca arrebatáronlle a súa poesía, o único que tiña, pero a Federico arrebatáronlle a vida, na súa Granada e aínda non puidemos atopalo.

    Ao acenderse as luces, unha longa ovación con aplausos e asubíos encheu o auditorio durante minutos. Antes de erguerme da miña butaca, oín comentar a un grupo de adultos que non lembraban que a súa etapa en Nova York fose tan escura e que esperaban poder saber máis sobre Federico, porque nunca era suficiente. Despois da función e só a un paseo da casa, todos os presentes marchamos cun anaquiño máis de Federico, que non de Lorca, nos nosos corazóns.

    Lara Gómez

    Estudande do cuarto curso do Grao en Xornalismo na Universidade de Santiago de Compostela

  • A familia das palilleiras, unidas polos fíos

    A familia das palilleiras, unidas polos fíos

    Lugar da xuntanza de palilleiras, o polideportivo, e todas as asistentes traballando | Clara Villarnovo 

    As costumes galegas van mudando de xeración en xeración. A cultura vaise transformando e chega a nós de forma moi diferente. Non só iso, as mesmas tradicións son diferentes se vas a distintos lugares. Iso é o que fai a unha zona, como Galicia, culturalmente rica. Unha vez ao ano, no meu pobo, xúntanse veciños e veciñas das provincias de A Coruña e Lugo para mostrar unha parte de nós que leva connosco moito tempo: a costura. O encaixe de palillos, que comezou no S. XVI na zona da Costa da Morte, é unha arte que moitas mulleres, e algúns homes, seguen a facer.  

    A XX xuntanza de palilleiras e labores tradicionais, xa clásica en Cedeira, organizada pola asociación Mulleres da Vila de Cedeira, tiña dúas xornadas, correspondentes á mañá e á tarde. Ao redor das 12:00 foi cando cheguei ata o polideportivo municipal, aínda que as palilleiras xa comezaran a traballar dúas horas antes. O obxectivo non era unicamente dar a coñecer estas artes ancestrais, senón tamén unir pobos vencellados ás mesmas tradicións e compartir este mesmo espazo. 

    A cancha de baloncesto encheuse de oito mesas transversais, bastante alargadas, onde se sitúan as case trescentas costureiras. No medio hai unha separación para poder camiñar decentemente dun lado a outro, e aos laterais atópanse ata quince postos de venta de particulares; non necesariamente son artigos feitos a man, tamén se venden comestibles coma mel ou queixo, diferentes incensos e velas, entre outras moitas cousas. 

    Dende que se pon un pé no recinto, nótase o ambiente xovial que toda esta xente desprende. Se se buscaba silencio, isto é todo o contrario. Era como unha reunión familiar. As risas das palilleiras mestúranse con conversacións alleas e o son característico dos palillos chocando entre si. Este era o son ambiente característico deste lugar: ja ja ja, bla bla bla, clac clac clac. 

    Paseando entre as mesas un dáse conta do concentrada que está a xente no seu labor, ademais de charlar, claro. Nese lugar fun unha pantasma case por dez minutos. Enriba das mesas, ademais de haber almofadas cos patróns a seguir, hai botellas de auga, as míticas galletas en forma de ‘S’ e separacións sinalando o pobo de procedencia de cada grupo de persoas. Nalgún casos son carteis ao uso, pero noutros eran estandartes coloridos. Pódense ler os nomes de Cariño, Oleiros, Neda ou Arteixo, por exemplo. 

    Dúas cousas que chaman a atención son: o rápido que a xente move os palillos e que tamén hai algún home palillando entre as mulleres. Os homes non son os maioritarios nesta xuntanza, algúns observan, aprenden ou mesmo rematan algunha peza que lles quedou a medias. O mesmo pasa coa xente nova; por mesa hai entre cinco e sete persoas menores de cincuenta anos.

    Un home palillando con diferentes elementos como un atril e unha luz móbil | Clara Villarnovo 

    De súpeto, Ángeles Villar Fraguela, a presidenta da asociación, introduciu por megafonía o sorteo que ía comezar cos números das rifas vendidas. Nese intre, as mulleres, e homes, sacaron as súas papeletas e foron rifando todos e cada un dos agasallos que os establecementos do pobo deron para apoiar esta xuntanza, e as que veñan. Pena non ter unha. Nunha mesa estaban todas as bolsas a sortear, hai moitísimas. Ofreceron unha parte destes presentes e pola tarde continuaban obsequiando.

    Parte dos regalos que foron dando coas rifas procedentes dos comercios de Cedeira | Clara Villarnovo 

    Tras ese parón, achegueime á mesa do meu pobo, as anfitrioas de Cedeira, e comecei a falar con elas. Con curiosidade pregunto a unha muller se me pode explicar o que era palillar exactamente, xa que parecía moi complexo. Pilar, nada en Vilarrube e criada en Ferrol, explicoume que leva neste “hobby” pouco tempo, arredor dun par de anos, e que é “máis fácil do que se cre”. 

    A arte de palillar baséase en seguir un patrón debuxado cunha gran variedade de fíos atados a uns palillos situados en toda a almofada, onde se cose. Cada un pode comezar o debuxo por onde queira. Polo centro, pola zona dereita ou pola esquerda. É indiferente. Tendo clara esta decisión, cóllense catro palillos, os que máis preto estean da zona na que se queira comezar, e vas entrelazándoos para conseguir o trazo co fío. Cando se vexa un punto importante cámbiase de dirección, ponse un alfinete e continúase. 

    Todo isto díxomo Pilar en pouco tempo. Contoume que dende fai pouco está ensinando aos seus netos como é isto de palillar, e que estes se divirten moito aprendendo. Pódense facer unha gran diversidade de patróns, figuras e artigos. Palillando podes facer tanto un mantel como un paraugas, ou mesmo decoracións para calquera cousa. Algunhas persoas ata traballaban con manequíns co obxectivo de facer prendas de roupa. 

    Algúns dos elementos creados polas palilleiras, unha decoración e un mandil | Clara Villarnovo 

    Durante esta conversa aparece a profesora de palillos de Cedeira, que di que está a ensinar a varias persoas máis novas e que van aprendendo bastante ben. É preferible comezar na xuventude, xa que iso axuda a poder realizar os movementos con máis sinxeleza e rapidez; desta forma, non tardas tanto en rematar as pezas que se van facendo. 

    Ao terminar este efémero encontro, todas continuaron os seus labores e outras moitas foron xuntas a almorzar. Así deu por finalizada a XX xuntanza de palilleiras e labores tradicionais no norte de Ferrolterra. A relevancia deste evento tan característico non é soamente impulsar os palillos e as artes tradicionais galegas, senón tamén unir a xente de diferentes idades, lugares e sexo para levar a cabo unha única cousa: defender e manter a cultura do noso país. 

    Clara Villarnovo estudante do cuarto curso do Grao en Xornalismo na Universidade de Santiago de Compostela.

  • Grandes obras, cousas pequenas

    Grandes obras, cousas pequenas

    A compañía catalá PSiRC estrea en Galicia a súa obra Cosas pequeñas na trixésima quinta edición do Festival Internacional de Outono de Teatro (FIOT) de Carballo

    Adriá Montaña interpretando ao protagonista da obra Cosas Pequeñas | Vanessa Rabade (Cedida)

    O outono acolle o significado de cultura cando se fala do que acontece na vila de Carballo grazas ao Festival Internacional Outono de Teatro, coñecido por moitos como FIOT. O festival citou o venres 16 de outubro ás 21:00, no Pazo da Cultura, aos poucos afortunados que conseguiron unha entrada para ver Cosas pequeñas, unha representación teatral da compañía catalá PSiRC que levou aos escenarios a dramaturxia de Adriá Montaña.

    Media hora antes de que dera comezo a obra, a cafetaría do Pazo da Cultura acollía a xente de todas as idades que, entre conversas e uns cafés, agardaban a hora de baixar ao auditorio. Co paso do tempo, as persoas deixaban as cadeiras de madeira do bar para chegar a ter un bo sitio durante a obra. Porén, ao baixar cara ao auditorio, os asistentes atoparon un pequeno folio de papel informativo coa frase “Cosas pequeñas, 21:00 horas, móvese ao Salón de Actos, 2º andar”. 

    Algúns optaron polo pequeno ascensor. Outros, polas escaleiras. Unha vez dentro, pasadas as 4 filas ascendentes de cadeiras, destacaba unha pequena posta en escena: un home lámpada, unha cadeira, unha mesa, botellas de auga de diferentes tamaños, trípodes, cámaras, un proxector e unha gran pantalla. Neste escenario comezou un debate. Era realmente o home unha persoa de verdade, ou tan só era un manequín que formaba parte do “attrezzo”? Do mesmo xeito, resultou bastante rechamante a mensaxe que aparecía proxectada na pantalla mentres a xente aínda comentaba a situación: “Ahorre hasta un 70% de consumo eléctrico de la lámpara. Es el momento de concienciarse con el medioambiente”. 

    Ás 21:07 atenuáronse as luces. Escoitábase unha música mentres o proxector amosaba naquela pantalla branca textos similares ao primeiro que se conseguiu ver. Nalgún momento o home lámpada cobrou vida. Comezou a moverse ao ritmo da melodía reproducida dunha forma que se podería considerar por moitos bastante estraña. Rematou o seu baile cunha pequena acrobacia e, posteriormente, deu un discurso introducindo unha cámara na tulipa da súa lámpada.

    Rematada a “performance”, o protagonista desfíxose tanto da tulipa como da auréola de luz que rodeaba a súa cabeza. Achegouse á cadeira de madeira pregable e, cunha das cámaras, comezou a explicar o valor dunha cunca: a cunca da súa avoa. Falou de como aquela muller bebía o seu café con “homiños”. Eran tan pequenos que moitas veces quedaban atrapados nos dentes. De súpeto, mostrou como naquela pequena e branca cunca estaba un deses homes que comía a súa avoa.  

    Comezou así unha viaxe con aquel minúsculo home. A bordo dun Tesla voador, o relato evolucionou cara unha reflexión sobre como se está a transformar o mundo debido á aparición das máquinas. Valéndose do espazo do Salón de Actos, somerxeu ao público no seu mundo.

    Podíase seguir o camiño grazas ao destacado manexo de cámara do actor, que retransmitía todo o que captaba a lente. Nun momento dado, o protagonista escondeuse na banda dereita das gradas. Grazas ao proxector, o público podía ver o que acontecía ás súas costas.  

    O protagonista ensinando o seu mundo onde representa unha arca de Noé actual | Vanessa Rabade (Cedida)

    Cunha visión de vida bastante peculiar, rematou aquela viaxe cunha conclusión que serviu como peche da escena: “O ser humano creou o obxecto para manexar o mundo ao seu antollo e, ao final, rematou converténdose en obxecto”.  

    A conversa seguiu con obxectos, concretamente, co máis reproducido do mundo: o neno Xesús.  Así empezou unha actuación bastante cómica sobre o nacemento do neno. Valéndose de pequenas figuras dos reis magos, María, Xosé, Deus e o neno Xesús, comezou a interpretar a cada un dos personaxes coma un neno xogando coas súas figuras, coa diferenza de que o actor empregaba un modulador de voz.  

    Rematada a escena, na que a conclusión foi tan sinxela coma que todo era parte dunha estratexia de márquetin, a conversa derivou cara a  figura de  Alberto Giacometti e o seu dilema ético. El expuxo que nun incendio, entre un Rembrandt e un gato, el salvaría ao gato. Aquí o actor formula o mesmo dilema pero en vez de cun animal, coa cunca da súa avoa. Ao elixir a obra por enriba da peza de cerámica, un raio cae en repetidas ocasións enriba do protagonista.

    Cando o home revive, decátase de que non quere estar neste mundo coma os demais. El non quere ser un simple obxecto sen valor. El quere ser unha persoa lámpada, que dá luz e calor nun mundo escuro. Ou ser unha persoa cadeira, para dar tranquilidade e acomodo a quen o necesita.  

    Enfoca o actor a unha diminuta versión de si mesmo e, entón, tal e como facía a súa avoa, comeuno. Comezou así unha proxección que rematou cun vídeo dunha señora maior botándolle homes ao café naquela pequena e branca cunca de cerámica. Porén, deixou un sen comer. 

    Así rematou un espectáculo que deixou mínimo 2 minutos enteiros de aplausos, xa que o actor tivo que saír varias veces ao escenario para agradecerlle ao público aquela gran mostra de aprobación.  

    Fóra do salón de actos atopábase unha mesa cunha pequena caixa de vidro, papeis numerados, e uns lapis do FIOT. Neste festival, ademais das numerosas actividades e representacións teatrais que acontecen, existen diversos premios para as obras. Entre eles esta o premio á obra favorita do público. Poderíase dicir que, se botabas unha ollada, para a maioría dos asistentes, a obra resultou ser extraordinaria. 

    Andrea Vila

    Estudante de cuarto curso do Grao en Xornalismo na Universidade de Santiago de Compostela

  • Íñigo Quintero conquista a sala Capitol máis aló do seu ‘Si no estás’

    Íñigo Quintero conquista a sala Capitol máis aló do seu ‘Si no estás’

    O coruñés e a súa banda estreáronse en Compostela coa presentación do álbum El sitio de siempre 

    Íñigo Quintero e a súa banda durante o concerto | Saínza Seoane

    O novo curso en Santiago xa está máis que estreado. Festas, ceas, exposicións e concertos encheron as salas da cidade durante este primeiro mes, e o xoves 16 de outubro foi a quenda de Íñigo Quintero. Todo picheleiro que se prece viviu algún concerto na sala Capitol, pero son moitos os que, malia non ter nado na cidade, tamén viron aos seus artistas favoritos na sala.

    Algúns deles veñen de preto, como os ribeirenses Jorge e Sabela ou como Ángel e Javi, da Coruña. Pola contra, outros coma Macarena, de Jeréz de la Frontera, percorreron un camiño máis longo ata a Capitol. Cada un cunha historia diferente, pero todos na mesma sala para escoitar ao mesmo artista, Íñigo Quintero.

    Non houberon largas colas que precederan ao concerto nin un ambiente cargado pola cantidade de xente que enchía a sala. Ao contrario que noutros eventos, aínda habería aforo para máis asistentes e os que estaban contaban con espazo de sobra para bailar e desfrutar do concerto. O coruñés Íñigo Quintero comezou a cita afastado dos rituais que parecen seguir outros artistas. En lugar de comezar coa súa banda tocando melodías fortes e despois entrar el, foi totalmente o contrario. As luces da Capitol atenuáronse e sons de paxaros e de ondas rompendo na beira do mar comezaron a soar polos altofalantes; uns segundos máis tarde a sala quedou en silencio e Íñigo comezou a cantar a capella. A medida que foi avanzando a canción, máis músicos uníronse ao cantante, ao contrario que os oíntes, pois foron poucos os que corearon a canción xunto a Quintero.

    Nalgúns momentos do espectáculo o público foi quen de decatarse dos nervios do artista, pero tamén do apoio que a banda supoñía para el. As miradas cómplices entre o vocalista e os seus compañeiros enchían os silencios incómodos que, pouco a pouco, eran menos frecuentes. Todo cambiou cando comezou a soar Despedida e os asistentes parecían somerxerse cada vez máis na actuación.

    Baixos, guitarras, batería e teclado construían os ritmos lentos sobre os que Íñigo cantaba, afastados dos sons prefabricados comúns entre outros músicos da mesma xeración. As pausas intencionadas e os cambios de instrumentos construían un ambiente íntimo que daba cabida a confesións do artista. O coruñés recoñeceu que sempre presenta ao seu equipo resaltando que veñen dende Galicia, mais esta vez era diferente, pois tocaba na casa. Ademais, o coruñés resaltou a importancia da súa terra no seu traballo: “Neste disco, Galicia ten unha presenza moi especial. Eu escríbolle moito á miña terra e sen ela non se poderían entender as miñas cancións”.

    Tras tres anos tocando en diferentes salas do mundo, tocáballe estrearse en Santiago presentando o seu último álbum El sitio de siempre. O artista narraba durante o espectáculo como foi o proceso de creación das pezas. Algunhas cancións naceron en estudos, rodeado doutras persoas da industria, de compañeiros coma Hey Kid que lle acompañan nalgunhas composicións ou de produtores que lle axudaron a pulir os últimos detalles doutras cancións. Pero, segundo confesou Íñigo Quintero, non todas foron creadas baixo o mesmo ritual. A canción que lle da nome ao disco naceu dunha maneira moi distinta: Íñigo no seu cuarto acompañado soamente pola súa guitarra, e da mesma maneira representouna na Capitol.

    As súas cancións falan de amigos e de familia, das cousas que nos fan sentir, e isto non se reflicte soamente nas letras das súas cancións, senón tamén na forma na que os oíntes deciden vivir o concerto. A sala Capitol encheuse durante algo máis dunha hora de pequenos grupos de amigos desfrutando da música, de nais acompañando as súas fillas nesta velada de xoves e, sobre todo, de parellas novas coreando as cancións de Quintero ao unísono entre apertas. O cantante decidiu reforzar este ambiente pedíndolle aos asistentes “cantarlle ao amor nesta noite tan bonita” ao ritmo da súa canción Amor.

    Co final do concerto cada vez máis preto, chegaban as cancións favoritas do público e isto era palpable. Aos asistentes non lles facía falta recoñecelo, pois nas cancións nas que non se lles escapaba ningunha sílaba mostraban unha interese especial. Durante 3 minutos e medio, a Torre do Reloxo da Catedral deixou de ser La torre más alta de la ciudad cando os primeiros acordes da canción do coruñés invadiron a sala. O público acolleu coa mesma emoción a súa canción máis coñecida, Si no estás, que se colou entre as listaxes musicais antes de que o mundo soubera quen era Íñigo Quintero. En entrevistas anteriores, o músico confesou que non quere ser denominado como un artista ‘one hit wonder’ (aqueles que basean a súa carreira profesional nunha soa canción), polo que, para el, esta xira é máis que a presentación do seu primeiro álbum, é a oportunidade de seguir construíndo a súa traxectoria artística máis aló dos versos de Si no estás.

    Íñigo Quintero e a súa banda despedíndose do público compostelá. | Saínza Seoane

    O cantante coruñés e a súa banda despedíronse de Santiago e, en canto a canción Bajo control deixou de soar e os músicos abandonaron o escenario, as luces acendéronse e os asistentes comezaron o seu camiño de volta a casa. En cuestión de minutos a sala baleirouse e a Capitol quedou lista para acoller ao próximo artista na seguinte velada.

    Saínza Seoane

    Estudante do Grao en Xornalismo na Universidade de Santiago de Compostela.