A familia das palilleiras, unidas polos fíos

Lugar da xuntanza de palilleiras, o polideportivo, e todas as asistentes traballando | Clara Villarnovo 

As costumes galegas van mudando de xeración en xeración. A cultura vaise transformando e chega a nós de forma moi diferente. Non só iso, as mesmas tradicións son diferentes se vas a distintos lugares. Iso é o que fai a unha zona, como Galicia, culturalmente rica. Unha vez ao ano, no meu pobo, xúntanse veciños e veciñas das provincias de A Coruña e Lugo para mostrar unha parte de nós que leva connosco moito tempo: a costura. O encaixe de palillos, que comezou no S. XVI na zona da Costa da Morte, é unha arte que moitas mulleres, e algúns homes, seguen a facer.  

A XX xuntanza de palilleiras e labores tradicionais, xa clásica en Cedeira, organizada pola asociación Mulleres da Vila de Cedeira, tiña dúas xornadas, correspondentes á mañá e á tarde. Ao redor das 12:00 foi cando cheguei ata o polideportivo municipal, aínda que as palilleiras xa comezaran a traballar dúas horas antes. O obxectivo non era unicamente dar a coñecer estas artes ancestrais, senón tamén unir pobos vencellados ás mesmas tradicións e compartir este mesmo espazo. 

A cancha de baloncesto encheuse de oito mesas transversais, bastante alargadas, onde se sitúan as case trescentas costureiras. No medio hai unha separación para poder camiñar decentemente dun lado a outro, e aos laterais atópanse ata quince postos de venta de particulares; non necesariamente son artigos feitos a man, tamén se venden comestibles coma mel ou queixo, diferentes incensos e velas, entre outras moitas cousas. 

Dende que se pon un pé no recinto, nótase o ambiente xovial que toda esta xente desprende. Se se buscaba silencio, isto é todo o contrario. Era como unha reunión familiar. As risas das palilleiras mestúranse con conversacións alleas e o son característico dos palillos chocando entre si. Este era o son ambiente característico deste lugar: ja ja ja, bla bla bla, clac clac clac. 

Paseando entre as mesas un dáse conta do concentrada que está a xente no seu labor, ademais de charlar, claro. Nese lugar fun unha pantasma case por dez minutos. Enriba das mesas, ademais de haber almofadas cos patróns a seguir, hai botellas de auga, as míticas galletas en forma de ‘S’ e separacións sinalando o pobo de procedencia de cada grupo de persoas. Nalgún casos son carteis ao uso, pero noutros eran estandartes coloridos. Pódense ler os nomes de Cariño, Oleiros, Neda ou Arteixo, por exemplo. 

Dúas cousas que chaman a atención son: o rápido que a xente move os palillos e que tamén hai algún home palillando entre as mulleres. Os homes non son os maioritarios nesta xuntanza, algúns observan, aprenden ou mesmo rematan algunha peza que lles quedou a medias. O mesmo pasa coa xente nova; por mesa hai entre cinco e sete persoas menores de cincuenta anos.

Un home palillando con diferentes elementos como un atril e unha luz móbil | Clara Villarnovo 

De súpeto, Ángeles Villar Fraguela, a presidenta da asociación, introduciu por megafonía o sorteo que ía comezar cos números das rifas vendidas. Nese intre, as mulleres, e homes, sacaron as súas papeletas e foron rifando todos e cada un dos agasallos que os establecementos do pobo deron para apoiar esta xuntanza, e as que veñan. Pena non ter unha. Nunha mesa estaban todas as bolsas a sortear, hai moitísimas. Ofreceron unha parte destes presentes e pola tarde continuaban obsequiando.

Parte dos regalos que foron dando coas rifas procedentes dos comercios de Cedeira | Clara Villarnovo 

Tras ese parón, achegueime á mesa do meu pobo, as anfitrioas de Cedeira, e comecei a falar con elas. Con curiosidade pregunto a unha muller se me pode explicar o que era palillar exactamente, xa que parecía moi complexo. Pilar, nada en Vilarrube e criada en Ferrol, explicoume que leva neste “hobby” pouco tempo, arredor dun par de anos, e que é “máis fácil do que se cre”. 

A arte de palillar baséase en seguir un patrón debuxado cunha gran variedade de fíos atados a uns palillos situados en toda a almofada, onde se cose. Cada un pode comezar o debuxo por onde queira. Polo centro, pola zona dereita ou pola esquerda. É indiferente. Tendo clara esta decisión, cóllense catro palillos, os que máis preto estean da zona na que se queira comezar, e vas entrelazándoos para conseguir o trazo co fío. Cando se vexa un punto importante cámbiase de dirección, ponse un alfinete e continúase. 

Todo isto díxomo Pilar en pouco tempo. Contoume que dende fai pouco está ensinando aos seus netos como é isto de palillar, e que estes se divirten moito aprendendo. Pódense facer unha gran diversidade de patróns, figuras e artigos. Palillando podes facer tanto un mantel como un paraugas, ou mesmo decoracións para calquera cousa. Algunhas persoas ata traballaban con manequíns co obxectivo de facer prendas de roupa. 

Algúns dos elementos creados polas palilleiras, unha decoración e un mandil | Clara Villarnovo 

Durante esta conversa aparece a profesora de palillos de Cedeira, que di que está a ensinar a varias persoas máis novas e que van aprendendo bastante ben. É preferible comezar na xuventude, xa que iso axuda a poder realizar os movementos con máis sinxeleza e rapidez; desta forma, non tardas tanto en rematar as pezas que se van facendo. 

Ao terminar este efémero encontro, todas continuaron os seus labores e outras moitas foron xuntas a almorzar. Así deu por finalizada a XX xuntanza de palilleiras e labores tradicionais no norte de Ferrolterra. A relevancia deste evento tan característico non é soamente impulsar os palillos e as artes tradicionais galegas, senón tamén unir a xente de diferentes idades, lugares e sexo para levar a cabo unha única cousa: defender e manter a cultura do noso país. 

Clara Villarnovo estudante do cuarto curso do Grao en Xornalismo na Universidade de Santiago de Compostela.

Comentarios

Deixa unha resposta

O teu enderezo electrónico non se publicará Os campos obrigatorios están marcados con *