Categoría: Arte

  • Laura Romero: a arte de debuxar entre os compases e os espazos en branco

    Laura Romero: a arte de debuxar entre os compases e os espazos en branco

    Laura Romero no estudio | Cedida: Laura Romero

    Graduada en Belas Artes e creadora interdisciplinar, Laura Romero sitúa a súa praxe no cruzamento entre a investigación plástica e o ritmo sonoro. A súa traxectoria aborda a ilustración dende a ollada feminista integrando a memoria gráfica e a identidade cultural a través dos seus trazos. 

    Estudaches Belas Artes coa especialidade de pintura na Universidade de Salamanca e despois comezaches no debuxo urbano en directo. Como foi esa transición da pintura académica á ilustración?
    Axudoume a buscar un camiño moi diferente. Eu saín da Facultade de Belas Artes cunha formación moi académica, ou polo menos naquel ano, si que era moi clásica nesa facultade. Dábamos alí con todos os coñecementos de debuxo, anatomía, etc. A ilustración, digamos, que me atopou polo camiño sen querer, sen eu pretendelo. Nunca fixera, nada máis cunha optativa de ilustración, nunca pensei en formarme como ilustradora. Entón, o debuxo urbano foi o que me axudou a buscar a miña forma de expresarme, dalgunha maneira, sen estar pensando en facelo todo como me ensinaron na carreira, na que fora todo tan pechado. E, digamos tamén, buscar máis a expresión e intentar pensar o que me interesaba dunha imaxe, facelo en 10 minutos, poñerme retos… Todo isto foi o que me axudou a buscar unha linguaxe propia. 

    Decidiches establecer o teu propio estudio de ilustradora freelance polifacética dende Ordes. Cales foron os maiores desafíos ao comezo para abrirte paso e conseguir os teus primeiros encargos?
    Bueno, sobre todo nun principio houbo un pouco de medo. Dá un pouco de medo ás veces facerse autónoma e máis cando son profesións que historicamente dentro da sociedade non se lle dá o valor que merece. Penso que hai moito mito da persoa que ten unha profesión artística, entón sempre tes ese medo encima, aínda que estudiaras algo similar. Entón, claro, facerte autónoma só por debuxar dá un pouco de medo ao principio. Pero bueno, realmente non foi tan así. Ó principio, para poder facturar, comecei nunha cooperativa de traballo, despois da cooperativa xa me lancei eu soa. Sobre todo é perder o medo pois todo isto depende de ti. Xusto no momento que me fixen autónoma, ao pouco tempo entrei na Asociación de Ilustradores, a ARPI. E alí si que fun descubrindo que a ilustración non só é debuxar, senón que hai moitas outras cousas que tes que facer, que tes que coñecer e que podes abarcar.

    En 2016 entraches como baixista no grupo de rock Zënzar, onde decatácheste da escasa presenza de mulleres sobre os escenarios e decidiches crear o teu proxecto Músicas Galegas Ilustradas. Como influíu esa vivencia sobre o escenario na túa forma de debuxar e que querías conseguir ao poñer a ilustración ao servizo da igualdade? 
    Xusto no momento no que eu entro en Zënzar, que foi en 2016, voume dando conta, pero moi pouco a pouco, non foi unha cousa de ao terceiro concerto deime de conta, non. Pero si que é verdade que notaba que eu era, moitas veces, a única muller entre 4 ou 5 bandas. Entón, empezas a pensar se realmente, é no ambiente dos festivais de rock esta falta de mulleres ou se pasaba tamén noutros ambientes, noutros“festis”. Entón, entre iso e que eu estaba en pleno momento do urban sketching e de buscar a miña linguaxe, moito máis libre, fixo que usara todo isto. Eu quería mostrar unha cousa, que era, pois, toda esta problemática de onde están as mulleres nos escenarios e, á vez, buscaba a miña maneira de expresarme co debuxo. Digamos que con, Músicas Galegas Ilustradas, unifiquei todo e saíu este proxecto que despois foi evolucionando. Saíu un libro sobre as pioneiras, aunque aínda quedaron algunhas no tinteiro. Podería dicir que foi todo construíndose un pouco á par. Canto máis tocaba máis me decataba de que realmente hai moi poucas mulleres, segundo que estilos e segundo que instrumentos, pero tamén dieme de conta de que, a medida que o proxecto evolucionaba, había carencias pero tamén mellorías.

    Acabas de mencionar as pioneiras. No catálogo Ferreñas e Rock and Roll, premiado no Concurso Luísa Villalta, investigaches sobre elas e as ilustraches. Como foi recuperar a historia de figuras como a gaiteira Áurea Rodríguez ou a percusionista Josefa de Bastavales? Sobre todo, como foi ese reto de poñerlle cor a esas mulleres das que case non hai imaxes?
    Pois o reto máis importante, bueno tampouco un reto, foi o máis divertido en realidade, foi a imaxe de María Doval. Estamos falando de finais do século XIX, se non lembro mal, e das que non se conservan prácticamente datos, nin moito menos imaxes. Sábese que era de Pontevedra, que foi unha zanfonista, que era cega e que viaxaba por toda Europa coa súa neta. Saber sobre isto foi impresionante. Ela chegaba ata Rusia e no Nadal estaba en Pontevedra e despois volvía viaxar por toda Europa coa súa neta e coa súa zanfoneta. Entón, pois claro, imaxinarme como era esa muller foi bastante libre. Do resto, hai algunhas que se conserva algunha imaxe non moi nítida, como por exemplo Áurea Rodríguez, como dicías. A partir dalgunha imaxe ou historia podes construír ou imaxinar como eran. A ilustración ten unha cousa moi chula  porque non é tan académica e tes certa liberdade creativa.

    “Dá un pouco de medo ás veces facerse autónoma e máis cando son profesións que historicamente dentro da sociedade non se lle dá o valor que merece”.

    Ilustración de Laura Romero dunha personaxe do poemario”Hermilindo esbirra poemas” | Laura Romero

    Impartes clases e obradoiros de ilustración en Ordes. Que é o que máis desfrutas de ensinar e compartir o teu traballo coa xente?
    Isto vai soar súper cliché pero aprendes un montón dando clase. Non son clases académicas, son sobre todo clases de pintura que fago nunha tenda de artes de aquí de Ordes. Pois iso, aprendes un montón, porque eu acompaño en cada proxecto á xente que ven, de exercicio en exercicio. O que fago é axudarlles a que teñamos o mellor resultado dentro do que esta xente quere aprender. Entón, o que máis me gusta é iso, que aprendes un montón no caso de dar clases porque  axudoume a recuperar a pintura. Eu cando saín da facultade de Belas Artes, saín decepcionada e foi gracias as clases que volvín a terlle gusto. Recuperei a pintura cando comecei a participar nalgúns concursos de pintura ao aire libre, porque, ao ser unha inscrición previa, non vale a preguiza. Coñeces xente e empezas a entender que a pintura non so é tres profesores dinosauros.

    Exemplo de urban sketching | Laura Romero

    É así que, a miña relación coa pintura cambiou porque non dependo dalgún que me cualifique ninguén e a miña relación é de gozo e está vencellada á miña faceta principal que é a de ilustradora. Agora mesmo eu considérome, sobre todo, ilustradora. A miña parte de música, ademais sendo baixista, axúdame moito no visual e na pintura. Entender os ritmos, os silencios, os espazos en branco, son moi necesarios, non fai falta encher todo, simplemente é saber solucionar cousas que van aparecendo e que non están del todo controladas.

    Denise Alañón

    Estudande do cuarto curso do Dobre Grao en Xornalismo e Comunicación Audiovisual na Universidade de Santiago de Compostela

  • Carla Mosteiro, bailarina: “Encantaríame abrir o meu propio imperio de escolas de danza en pequenas vilas”

    Carla Mosteiro, bailarina: “Encantaríame abrir o meu propio imperio de escolas de danza en pequenas vilas”

    A vilalbesa regresa a Galicia despois de completar os seus estudos profesionais en Madrid e reivindica a importancia da formación en disciplinas artísticas

    Carla Mosteiro bailando na súa Vilalba natal | Carlota Millor

    Atópome con Carla Mosteiro durante a mañá dun venres de outubro en Vilalba. Fronte a nós, dúas cuncas de leite con cacao e unha libreta gastada na que descansan, escritas con bolígrafo azul, as preguntas que teño pensado facerlle durante os próximos minutos. Ambas sabemos que o máis probable é que non as necesite. Xa cando acordamos vernos nesta cafetería fixémolo con intención de que a entrevista se acabase transformando nalgo semellante a unha charla entre amigas.

    Ata hai apenas uns meses resultaríame complicado pillar a Carla tomando un colacao en Vilalba. Ao rematar o bacharelato e despois de toda unha vida soñando con dedicarse profesionalmente ao mundo da danza, foi seleccionada para entrar no Conservatorio Superior de Danza María de Ávila en Madrid. O seu talento foi escollido como un dos trinta mellores de toda España e, aquel setembro de 2022, marchou á capital cunha maleta chea de ilusións e dúbidas por resolver.

    Catro anos despois, licenciada en Pedagoxía da Danza, volve a vivir na súa Vilalba natal para traballar en Lugo como profesora de baile mentres estuda un máster universitario a distancia. Este ano pasarao na casa, pero, co baile, nunca se sabe. Volver a Madrid pode acabar sendo unha opción.

    Bailas dende que tes uso de razón. Hai algo que recordes do teu primeiro contacto coa danza?
    Empecei a bailar en escolas aos tres aniños, pero xa hai vídeos meus cun ano subíndome á mesa do salón a bailar coa música de cando acababan as películas. É un dos meus primeiros recordos bailando.

    En que momento pensas: “Quero dedicarme a isto”?
    Sempre que me preguntaban que quería ser de maior dicía bailarina e algo máis. Bailarina e astronauta. Bailarina e policía. Bailarina e actriz. Pero bailarina sempre. Aínda que si que é certo que cando empecei no conservatorio aos 11 anos xa empecei a formarme máis profesionalmente.

    Criándote nunha vila do centro de Lugo, onde aparentemente “hai menos oportunidades” en comparación ás grandes cidades, como se perciben esas saídas?
    Eu sempre fun consciente de que en Lugo era practicamente imposible acabar vivindo de bailarina. Xa a nivel España é complicado, e dende pequena xa tiña en mente sitios como París ou Rusia. Si que é certo que conforme fun medrando e coñecendo as miñas capacidades funme centrando máis no tema da docencia dentro da danza, que é algo que aquí está máis asentado.

    “Dende pequena xa tiña en mente sitios como París ou Rusia”

    E verías posibilidades de desenvolvela aquí nun futuro?
    Si. De feito, na proba de acceso para entrar ao conservatorio de Madrid comentei que no futuro me encantaría abrir o meu propio imperio de escolas de danza na miña terra. Sei que é complicado, pero é unha idea que me gustaría desenvolver para que a danza poida chegar a todo o mundo sen necesidade de ter que desprazarte, como me pasou a min. Eu fun unha privilexiada, porque meus pais sempre me apoiaron en todo, pero entendo que moita xente non ten esa oportunidade.

    “Eu fun unha privilexiada, porque meus pais sempre me apoiaron en todo”

    Comentas que o teu núcleo familiar te apoiou en todo momento. Era así co resto da túa contorna? Como reaccionaba a xente cando dicías “quero ser bailarina”?
    A frase que sempre me dicían era: “Ah, que ben, e que máis?”. E ti quédaste pensando: “Como que que máis?”. [ri] A xente fala dende a ignorancia. E meus pais tamén sufriron eses comentarios. Dicíanlles que a ver cando me sacaban os paxaros da cabeza, que seguro que tanta dedicación ao baile me ía repercutir nos estudos. Eles nunca se derrubaron e sei que agora están moi orgullosos de min.

    Tiveches que sacrificar moitas cousas para poder dedicarte profesionalmente á danza?
    Cos estudos nunca houbo problema, porque, aínda que tiña que dedicar a fin de semana a poñerme ao día, sempre conseguín compaxinalo ben. A nivel social si que vía que as miñas amigas facían planes e eu nunca podía porque tiña ensaios ou clases. Había días que te sentías distanciada do mundo, pero non me arrepinto. No momento de chegar a clase e poñerme a bailar xa se me pasaban todos os males.

    E cando chegou o momento de marchar?
    Foi complicado. Ía ilusionada, pero coincidiume cun momento familiar complexo. Estaba máis preocupada polo que deixaba aquí que polos cambios que viñan. E tamén vas nerviosa, claro, porque con 18 anos veste soa nunha cidade enorme na que tes que desenvolverte por ti mesma.

    “Estaba máis preocupada polo que deixaba aquí que polos cambios que viñan”

    Nótase moito o cambio da vila á gran cidade?
    É curioso. Alí podes ir en roupa interior e todo o mundo pasa de ti. Es un máis, ninguén che presta atención e a xente é moito máis aberta. Iso si, prefiro o ritmo da vila. En Madrid a vida é demasiado frenética e acabas contaxiándote das présas.

    Dentro do conservatorio convivías con persoas de moitos lugares distintos de España. Notaches ese choque cultural?
    Si, pero como algo positivo. Compartía clase con xente de Granada, Burgos, Canarias… Éramos moi distintas, pero encaixábamos. É como un quebracabezas: as pezas son diferentes, pero ao final todo encaixa.

    Percibiches diferenzas a nivel de formación por vir de lugares diferentes?
    Había de todo. Si que é verdade que a xente de Madrid viña con máis estudos porque alí hai escolas especializadas e é máis frecuente que a xente se forme en artes. Pero, por exemplo, unha amiga miña de Canarias non tiña conservatorio profesional na súa comunidade. Se quería bailar podía ir a escolas privadas, pero non recibir unha formación como a que xa tiñamos outras persoas. Eu víaa e pensaba: “Que sorte tiven”, porque, aínda que en Galicia só haxa un, polo menos hai algo, sabes?

    A titulación que ti cursaches, Pedagoxía da Danza, ten a mesma acreditación que un título universitario. Cres que a xente é consciente diso ou pensas que a formación en baile séguese considerando algo secundario?
    Que va. Temos exames, prácticas, traballo de fin de grao… É unha formación tan completa como calquera outra. Eu estudei Historia da Arte, Anatomía, Acondicionamento Físico, Iluminación… Son cousas que a xente non ve de primeiras pero que están aí.

    De onde cres que vén ese prexuízo coas formacións de carácter cultural?
    Da desinformación. Estamos moi acostumados ás carreiras míticas e cando alguén che di que quere ser bailarín ou pintor quédaste sorprendido. Se dende o colexio nos ensinaran a cantidade de posibilidades que hai realmente fóra das carreiras máis establecidas e aprendésemos a abrir a mente, todo sería máis fácil.

    O imperio de escolas de danza que soñas con construír contribuirá a traer esa información ás pequenas vilas?
    Eu espero que si. Encantaríame poder trasladar ese coñecemento que eu adquirín dalgunha forma e ir facendo cursos de iniciación por distintos concellos para meterlles a semente da danza e que, despois, eles decidan. Creo que podería ser moi útil.

    “Encantaríame poder trasladar ese coñecemento que eu adquirín dalgunha forma”

    Con este proxecto en mente, se tiveses a oportunidade de sentarte aquí con todas esas persoas que querían sacarche os paxaros da cabeza, que lles dirías?
    Sinceramente? Toma! [xesticula co brazo e ri antes de poñerse seria de novo]. Ensinaríalles todo o que conseguín e toda a formación que teño e diríalles que estaban equivocados. Haberá quen o acepte e quen seguirá pensando que non estou tomando o camiño correcto. Non lles daría máis importancia. A maioría da xente que xulga así acaba tendo unha profesión e unha vida frustradas.

    E á Carla á que lle dicían que tiña que poñer os pés no chan?
    Eu son unha persoa que, por moitas negativas que vexa arredor, sempre loita polo que quere ata o final, por moitos golpes que poida recibir. Diríalle que siga así, que vai ben, e que non lle inflúa o que pensen os demais. E que estou orgullosa dela. Iso tamén.

    Carlota Millor

    Estudante do cuarto curso do Grao en Xornalismo na Universidade de Compostela

  • Guillermo Pedrosa: “Estou casado coa pintura”

    Guillermo Pedrosa: “Estou casado coa pintura”

    Guillermo posa no seu estudo coa súa obra Añil en Materia Latente | Sara Abalo

    Guillermo Pedrosa é un recoñecido artista plástico vilagarcián que leva máis de cinco décadas explorando os límites da arte. Cunha traxectoria marcada pola experimentación, converteuse nun pioneiro na arte visual conceptual, cunha linguaxe que transita entre a escultura e a pintura. A súa obra caracterízase pola procura de novas formas de expresión, nas que os materiais, os volumes e as ideas adquiren un protagonismo especial. Na actualidade, compaxina a súa actividade artística coa docencia nun estudio en O Carril e O Grove. Moi pronto presentará A Ductilidade do Pensamento, unha exposición que afonda na relación entre o presente e o baleiro.

    Comenzaches a pintar moi novo. Daquela, xa imaxinabas que a arte acabaría converténdose na túa profesión?

    Comecei a pintar aos once anos, pero todo cambiou cando os meus pais me regalaron un cabalete. Ao principio pintaba de todo: saía ao monte ou ao mar, facía mariñas e paisaxes. Naquela primeira etapa eran exercicios de aprendizaxe. Non sei se xa imaxinaba que chegaría a vivir disto, pero si que me apaixonaba. Tiña un compañeiro co que ía pintar do natural as fins de semana. Saiamos pola mañá, levábamos un bocadillo e pasabamos todo o día pintando. Nunha desas ocasións, comezamos a falar do que fariamos cando fósemos maiores, cando estivésemos casados. Entón dixen: “Eu estou casado, estou casado coa pintura”. Díxeno medio en broma, pero case foi un vaticinio, non? ao final a arte si que marcou a miña vida.

    Lembras cal foi a túa primeira exposición?
    Foi na miña vila, Vilagarcía, onde reunín plumillas, óleos, paisaxes e mariñas. Naquel momento apenas había espazos dedicados ás exposicións. O Casino, unha sociedade na que se organizaban mostras periódicas, foi o lugar onde realicei a miña primeira exposición individual. Antes participara en certames infantís de pintura, pero aquela foi a primeira oficial.

    A túa formación artística é autodidacta. Consideras que non ter recibido formación profesional dificultou o teu crecemento artístico?
    Ao contrario, creo que agradezo ter sido autodidacta. Non teño unha licenciatura, pero adquirín os coñecementos pola miña conta. En Galicia non había opcións para estudar arte. Fun á Mestre Mateo, onde aprendín modelado, debuxo e escultura. Tamén asistía como oínte ás clases de Historia da Arte na facultade. Fun construíndo a miña propia formación. Quizais me dificultou aprender determinadas técnicas, iso si, pero case que o agradezo. Se aprendes nun sitio, ás veces dancho todo feito, e a liberdade permitiume experimentar cos materiais. Eu sempre fun inquedo e investiguei cos materiais. Atopábaos en ferraxarías e carpintarías, non en tendas de material artístico.

    A túa obra é un híbrido entre pintura e escultura. Que espertou a túa curiosidade por ir máis aló da arte canónica?
    A inquedanza. Cando ía en coche dar cursos paraba na praia da Lanzada e daba paseos escoitando música. Entón ía mirando para a area e, sobre todo no inverno, cando había temporais, atopaba restos de pequenas embarcacións, como gamelas, que chegaban á praia á deriva. Entón recollíaas e ía meténdoas no maleteiro. Deste xeito, moi pouco a pouco, comezaron a aparecer cousas no lenzo. Nun lenzo normal, bidimensional, ía pegando madeiras ou unía unhas pezas con outras mediante cordas ou arames. Foi así como entrou o volume na miña obra. Primeiro, de maneira sutil, con pezas pequenas, finas e planas; despois, progresivamente, fun introducindo cada vez máis volume.

    Hai algún elemento da túa vila que te inspirase ata o punto de incorporalo nas obras?
    Inspírame todo, pero especialmente o mar, tanto pola area como polos materiais que ofrece. Cando deixei de incorporar as pezas tal e como chegaban á beira, comecei a crear as miñas propias formas. Antes, as formas viñan determinadas polas pezas que atopaba, o que traballaba era o fondo da obra. Aínda así, o mar segue moi presente na miña obra, comecei a incorporar area do mar sobre a masa. As cores tamén probablemente proceden do mar. Nalgunhas obras aparecen tons agrisados e azuis. Lembro unha peza de madeira moi deteriorada, marcada polo verde, que traballei con esa mesma cor. Sempre tiven moito contacto co mar. Actualmente teño o estudo a dez metros del: saio do estudo e practicamente estou na praia.

    Ao longo da túa traxectoria, experimentaches problemas de saúde relacionados cos materiais que empregabas. De que maneira tiveches que adaptar o teu proceso creativo a estas circunstancias? 
    Iso foi culpa da investigación con materiais non convencionais. Eu utilizaba alcatrán, queroseno e mesmo ácido sulfúrico. Todos eses materiais eran tóxicos por inhalación e, cando decidín deixalos, o dano xa estaba no meu organismo. Entón decidín utilizar outras técnicas máis inocuas e máis á auga, como o acrílico e comecei a traballar con máscara. Xa non utilizo aqueles materiais, pero sigo exposto a outros. Afectou á miña saúde? Si. Vou deixar de traballar por iso? Non. Ao final, todos imos morrer. Así que, mentres viva, farei o que teño que facer e deixarei constancia do meu traballo.

    As túas viaxes a Madrid permitíronche coñecer de preto a obra de grandes mestres. Cres que vivir nunha localidade pequena, como Vilagarcía, condicionou dalgún xeito o teu desenvolvemento como artista? 
    Gustaríame ter vivido en Madrid ou Nova York, en lugares onde se move moita arte. Pero, debido á miña formación autodidacta, ía moitísimo a Madrid, seis ou oito veces ao ano, só para ver exposicións. Agora ben, vivir aquí, afastado dos grandes centros, nesta etapa da miña vida, o prefiro. Teño tranquilidade. O repouso mental é moi importante, igual que o físico. Se vas de estudo en estudo e de inauguración en inauguración, cando traballas? Estou moi cómodo así. Esa voráxine xa non é para min, a calidade de vida que teño aquí non a conseguiría neses grandes centros.

    Próximamente inauguras A ductilidade do pensamento en Lugo. Que podemos esperar desta nova proposta?
    Quero crear unha exposición que me interese e que resulte atractiva. Para min é importante a relación entre o que está presente e o que falta. Vou procurar que sexa unha exposición diáfana e tranquila, a pesar de que as obras son moi diferentes, porque hai pezas volumétricas e un par de instalacións.

    Ademais, no Concello hai interese en que a mostra se prolongue no tempo, durante tres meses e queren organizar visitas guiadas e achegar a exposición aos centros educativos. Paréceme moi interesante facer chegar o artista e a súa obra á mocidade.

    Obras pictóricas de Guillermo Pedrosa

    Sara A. Pérez

    Estudante do Dobre Grao en Xornalismo e en Comunicación Audiovisual na Universidade de Santiago de Compostela

  • O mapa das certezas relativas: un percorrido por ‘Illa Ignorada’ no CGAC

    O mapa das certezas relativas: un percorrido por ‘Illa Ignorada’ no CGAC

    Crónica en tres estancias sobre a proposta do CGAC e a comparación entre o discurso teórico e a experiencia real

    Sala 3 da exposición Illa Ignorada | Alberto Suárez

    O venres 16 de outubro, ás 13:00 horas, visitei o Centro Galego de Arte Contemporánea (CGAC) para explorar Illa Ignorada, unha exposición colectiva que toma o seu título do poemario de Gloria Fuertes Isla ignorada. O proxecto desenvólvese en tres salas consecutivas que propoñen un percorrido predeterminado, deseñado para ofrecer unha experiencia singular. A mostra abrangue temáticas que van dende a perspectiva interior ata a simplicidade e a fraxilidade do individuo, ao tempo que aborda diversas formas de expresar o compromiso cun territorio concreto. Neste contexto, a disposición da exposición establece un vínculo directo entre o marco que ofrece o propio CGAC e as impresións persoais que xorden da experiencia.

    Sala 1: A vulnerabilidade

    Para este primeiro tramo, plantéxase que “se despreguen os anhelos privados, o corpo vulnerable ou os procesos de individuación” e engade que “a abordaxe da experiencia íntima habilita un escenario de reciprocidade ao asumirse como reflexo das nosas propias inquietudes”. Tras determe fronte ás pezas, coincido co diagnóstico en canto ao compoñente humano: é a estancia onde se palpa unha maior proximidade emocional, unha nudez da alma que se fixa na fraxilidade física e psicolóxica. A reciprocidade cúmplese na medida en que as obras non impoñen unha barreira técnica, senón que invitan a verse reflictido nas mesmas. Non obstante, onde discrepo con ese plantexamento e na suposta calidez do seu reflexo: sentín na sala unha incomodidade solitaria. O espazo amplo e frío do centro acentuou o desamparo dos obxectos vulnerables, transformando o que na orixe se define como un proceso de empatía nun recordatorio algo punzante do propio aillamento individual.

    Satélites (2003), de Iñigo Royo | Alberto Suárez

    Sala 2: Luz e oscuridade 

    Para a segunda sala, propónse un xiro reflexivo ao concebila como “un espazo liminal como advertencia sobre a construción da imaxe e a súa capacidade para modelar a percepción, interrogando os mecanismos de representación da realidade”. Esta parte da mostra destaca por un tratamento moito máis sintético da realidade. Isto obsérvase na obra que aborda o conflito bélico entre Estados Unidos e Irak, onde a crueza documental substitúe a calquera metáfora introspectiva. Percibín de forma nítida a idea de que a luz ás veces acarrea unha profunda oscuridade, e que a propia sombra é capaz de arroxar claridades incómodas. En lugar dun xogo abstracto sobre a arte, a sala transmite un golpe de realidade directa, xa que nos lembra que os medios de comunicación, como na arte, son os mesmos que deciden que sufrimentos se visibilizan e cales quedan relegados á marxe.

    Sala 3: Terra 

    A terceira e última parada conclúe o traxecto: “aquí cítanse proxectos que se nutren do seu entorno próximo para evidenciar as súas filias e as súas fobias, identificando un imaxinario compartido respecto á conformación do territorio”. Neste punto a exposición aterra de cheo na identidade galega e as pezas son notablemente máis creativas. Sen lugar a dúbidas, existe a necesidade de abordar este tema, visible no peso que adquire a posta en valor da muller e o seu papel vertebrador na comunidade, así como na peza dedicada ao desastre do Prestige. Porén, a miña lectura difire no ton co que se asimila ese pasado: a experiencia ante as obras esperta unha lectura máis potente, onde a creatividade das autoras non só retrata a catástrofe ou o arraigo, senón que actúa como reparación e dignidade comunitaria. 

    Atravesar as tres salas de Illa Ignorada deixa a sensación de ter percorrido un labirinto onde a saída estaba á vista en todo momento, que á súa vez actúa como un faro afastado: unha referencia útil para orientarse, mais incapaz de predecir a ruta exacta con cada mirada ás obras dispoñibles.

    Quimera (2001), de Regina Silveira | Alberto Suárez 

    Alberto Suárez

    Estudante do cuarto curso do Grao en Xornalismo na Universidade de Santiago de Compostela

  • Valdoviño convida a non esquecer as vítimas do nazismo coa mostra Galegos en Mauthausen 

    Valdoviño convida a non esquecer as vítimas do nazismo coa mostra Galegos en Mauthausen 

    · A exposición reúne 40 fotografías e documentos dos veciños da bisbarra que estiveron no campo 

    · Foi inaugurada na Casa da Cultura da man do historiador Enrique Barrera 

    Catro das imaxes que compoñen a mostra, nas que aparecen veciños da comarca | Mateo González

    “Cando os nazis viñeron polos comunistas, calei, porque eu non era comunista”. No día de onte, 16 de outubro, este poema de Martin Niemöller abriu a exposición Galegos en Mauthausen na Casa da Cultura de Valdoviño. O seu obxectivo é lembrar a memoria dos máis de cen galegos mortos no campo de concentración, xunto con todas as vítimas da barbarie nazi. Máis dunha vintena de asistentes mergullouse nunha viaxe ao pasado que permitiu desentrañar, especialmente, as historias dos veciños de Ferrolterra, Eume e Ortegal que estiveron alí. 

    O ceo gris ameazaba choiva sobre os tellados valdoviñeses, pero finalmente un fino orballo permitiu que máis de vinte veciños e veciñas da vila e arredores se congregasen na Casa da Cultura. O acto, convocado polo Concello en colaboración coa Asociación cultural Memoria Histórica Democrática, deu comezo pasadas as 19:00 cun breve documental que comparte título coa exposición. Os seus autores, Xosé Abad e Sandra García, realizárono no ano 2012, e constitúe unha das primeiras homenaxes aos galegos vítimas do nazismo. Nel cóntase a historia de figuras como a de Antonio Cendán, ferrolán que se librou no último momento de ser executado ao ser agochado polos seus compañeiros; ou Jaime Castiñeiras, que nunha ocasión foi descuberto por un oficial mentres comía raíces e recibiu unha patada que o deixou sen dentes. 

    O documental proxectado, realizado en 2012, constitúe unha das primeiras homenaxes aos galegos vítimas do campo de concentración

    O documental adentrouse nas duras condicións dos presos, no frío, na fame. As imaxes de arquivo mesturáronse coas cartas reais que os galegos enviaban ás súas familias, e con fotografías súas, o que espertou un grande interese no público. “Escoitando as historias de persoas da comarca, que poderían ter sido veciños teus, fai que te deas conta da dureza do que viviron”, comentou Teresa, unha das asistentes ao acto. As caras dos espectadores foi, en todo momento, de total atención. Logo de quince minutos de proxección, a luz volveu á sala e Rosa García, concelleira de Cultura de Valdoviño, convidou aos presentes a pasar á sala de exposicións temporais.  

    A humidade próxima do mar batía na cara ao saír do auditorio, e os asistentes deron os escasos pasos que conducían ata a sala de exposicións no medio da escuridade azulada do ceo. Xa no interior, tomou a palabra o historiador Enrique Barrera. Coñecido ferrolán de adopción, é un dos maiores expertos en historia local; a súa obra é un retrato da bisbarra en distintas épocas, desde a II República ata a Transición. Nela aproxímase a episodios como a represión franquista no barrio de Canido e a fuxida do Bou Ramón a Francia. Foi precisamente a escapada dos 27 anarquistas e socialistas a que lle permitiu dar comezo á historia, xa que a meirande parte deles acabou noutro campo de concentración, o de Argelès. Como outros 500 mil españois, pediron asilo político ás autoridades francesas. Barrera explicou pormenorizadamente a historia dos veciños da zona que se viron nesta situación, e mesmo amosou documentos da época, como unha carta de Cruz Vermella na que se comunicaba á esposa do ortegueirés Alfonso López que este fora deportado a Mauthausen. 

    Enrique Barrera, nun momento da súa explicación | Mateo González

    A disposición dos asistentes, en semicírculo derredor de Barrera, semellaba evocar as xuntanzas á luz do candil, nas que se transmitía o saber popular e as historias da comunidade. Deste xeito, o historiador fixo un percorrido circular polas imaxes, e contou como moitos pereceron de xeito inhumano; algúns, como o veciño de Serantes Pastor García e o aresano Carlos Romero, foron vítimas das probas nazis co gas ciclón no castelo de Hartheim. Outros sufriron o denominado “salto do paracaidista”, unha práctica coa que os nazis empurraban ao baleiro aos presos desde a “escaleira da morte”, na canteira do campo. “É complicado imaxinar tal crueldade. Quen esquece este tipo de cousas está condenado a repetilas”, comentou Pedro, outro dos presentes, ao rematar a visita. 

    Os visitantes escoitando as palabras de Enrique Barrera | Mateo González

    Na última fase da explicación, o historiador nacido en Zaragoza relatou outras historias do campo, como a de Francesc Boix, “o fotógrafo de Mauthausen”, cuxa historia se popularizou a raíz do filme protagonizado por Mario Casas. Se ben non se sabe se tivo relación con alguén da comarca, as súas imaxes foron esenciais nos xuízos á cúpula nazi en Nüremberg.  

    Cando rematou a súa exposición, Barrera foi recoñecido polo público cun fervente aplauso. A palabra quedou en mans dos presentes, que foron convidados a comentar a súa opinión sobre a exposición. Manuel Pita, presidente da Asociación Memoria Histórica Democrática, fixo entón unha reflexión sobre o que a sociedade está a normalizar cada vez con máis frecuencia – a famosa ventá de Overton –, e comentou como a deshumanización do opoñente se infiltra cada vez máis no discurso político, ao estilo da propaganda nazi dirixida por Goebbels. Finalmente, a concelleira Rosa García deu inicio a un pequeno convite composto por empanada, bola e bebidas; mentres as persoas alí presentes partillaban historias de familiares que viviron a represión franquista. 

    A exposición Galegos en Mauthausen poderá visitarse de luns a venres, de 10:00 a 14:00 e de 16:00 a 20:00, ata o 29 de outubro. Está enmarcada nun proxecto do Concello para recuperar e dar voz ás historias das vítimas da ditadura franquista. 

    Dous visitantes da mostra | Mateo González

    Mateo González Álvarez

    Estudante do cuarto curso do Dobre Grao en Xornalismo e en Comunicación Audiovisual na Universidade de Santiago de Compostela

  • “Matárono porque era bo”

    “Matárono porque era bo”

    Preséntase en Padrón o filme San Simón na II Edición da Mostra de Cinema Galego FOCO

    Mila Bouzón presentando o coloquio posterior á proxección | Carla del Río Otero

    Sempre me fixo sentir inquieta subir as escaleiras do Centro Social de Padrón. Teñen forma de caracol e un oco entre cada chanzo. Corría a voz no recreo da escola que podías chegar a caer se non subías amodo, agarrada á varanda. Dez anos despois, volvo a sentir ese medo e subo coa maior lentitude que existe no meu corpo. O teatro, se se lle pode chamar así, segue igual que sempre. Cortinas vermellas, longas, de veludo, cobren as grandes xanelas. As butacas, da mesma cor e textura, sitúanse en dirección a un pequeno escenario, onde hoxe se atopa unha pequena pantalla. Lese “San Simón. Duración: 107 minutos”.

    Recíbennos Fernando Rodríguez, membro do colectivo FOCO, unha organización que ten como obxectivo o rescate da memoria colectiva; e a concelleira de Cultura de Padrón, Yolanda Castro. Facía tempo que non se vía tanta xente reunida no Centro Social da vila. Tras unha pequena presentación do festival, comezan a falar do que nos reúne a todos nesta noite de xoves.

    Arranca a proxección. A luz do atardecer reflicte nas cortinas vermellas. As luces apáganse e, lonxe de quedar ás escuras, a sala énchese dunha tenue luz carmesí. Resulta inevitable pensar na ironía que agocha: os “rojos”, como o franquismo denominaba os seus adversarios, foron os mesmos que acabaron entre os muros de San Simón, vítimas da represión dun réxime que os condenaba pola súa ideoloxía. Aquel vermello que agora envolve a sala evoca, sen pretendelo, a memoria dos que sufriron o horror na illa.

    Esta non é a primeira vez que San Simón volve á memoria colectiva como escenario da represión franquista. Porén, nun momento no que o paso do tempo ameaza con afastar as novas xeracións dunha parte fundamental da nosa historia, obras como esta adquiren unha relevancia especial. O cinema convértese así nunha ferramenta imprescindible para recuperar as voces silenciadas, manter vivo o recordo das vítimas e evitar que o esquecemento borre as pegadas dun pasado que non debe repetirse.  “O que vades a ver, mais que para disfrutar, é para reflexionar”, dinos Fernando Rodríguez.

    De súpeto, estamos en outubro de 1936. A represión franquista esténdese por todo o territorio español e comeza a creación dos campos de concentración. Empregan edificios e recintos de todo tipo: escolas, fábricas, conventos, mosteiros, prazas de touros. A Illa de San Simón destaca polo seu illamento. O que fora un antigo lazareto queda reducido a un lugar de encerro e sufrimento, onde o horror da represión eclipsa todo vestixio da súa historia anterior. A aparente calma e beleza da illa contrasta co horror vivido nela. Lamas, a voz en off que se escoita durante todo o filme, recorda o sucedido 7 anos despois.

    O campo estivo vixente de 1936 a 1943. Das 6.000 persoas pasaron por el, morreron o 10% delas. As causas eran a fame, os piollos, as enfermidades que se propagaban entre os encarcerados e, sobre todo, os fusilamentos. Mila Bouzón, investigadora en memoria histórica e veciña de Valga, achéganos nun coloquio posterior á proxección máis datos sobre San Simón.

     Non pasa desapercibida a presenza na sala de dous dos participantes no filme, que dedicaron unha xornada enteira á gravación de tres escenas nas que interveñen como figurantes. Son o neto e o bisneto de Celestino Carbia Campaña, alcalde republicano de Valga cando estalou a Guerra Civil e vítima da represión franquista. A súa participación responde á vontade do director de dar cabida na película aos familiares das persoas asasinadas en San Simón, ofrecéndolles un espazo desde o que recuperar as historias e devolverlles a voz a aqueles que a perderon.

    Durante o seu paso pola illa, Carbia escribiu unha carta na que suplicaba clemencia para evitar ser fusilado. Segundo relata Fernando Rodríguez, na misiva pedía que acudisen a Valga e preguntasen por el. «Recordo que, na carta, Carbia pedía que fosen a Valga e preguntasen por el», lembra. Bouzón, que medrou escoitando da súa avoa as lembranzas sobre o alcalde republicano, resume o seu tráxico destino nunha frase tan breve como contundente: «Matárono porque era bo».

    É precisamente a través da súa familia, que conservou os recordos e mantivo viva a súa historia, como a memoria de Celestino Carbia chegou ata os nosos días. Ese sufrimento conta hoxe tamén cun recoñecemento oficial: o Ministerio de Política Territorial e Memoria Democrática entregou aos seus familiares un documento que acredita a súa condición de vítima da represión franquista. Porén, este recoñecemento non pecha a reivindicación das familias das persoas represaliadas en San Simón, que reclaman que a memoria da illa reciba unha atención pública equiparable á doutros espazos vinculados á represión franquista, como o Pazo de Meirás.

    A medida que avanza o coloquio, a illa queda nun segundo plano e as lembranzas persoais ocupan o centro da conversa. As historias sucédense entre o público, que tamén toma a palabra para compartir as pegadas que a represión deixou nas súas propias familias. Diante de min está o fillo de Satiro, tamén veciño de Valga, que lembra como o seu pai se agochaba nun burato na horta da casa para evitar ser descuberto. «El facía vida normal e a Garda Civil víano polo día, pero pola noite era diferente. Viñan e rexistraban toda a casa». A situación, conta, non cambiou ata que comezou a traballar na Nestlé: «Foi cando empezou a traballar na Nestlé que o deixaron en paz. Interesáballes máis o seu traballo que a súa ideoloxía».

    Cara ao final do encontro, unha voz érguese desde o fondo do teatro. A intervención vai máis alá da valoración da película e apunta directamente á necesidade de transmitir o coñecemento do pasado. «A película está moi ben, pero tíñase que proxectar nas escolas e universidades. Aquí estamos os vellos, pero falta a xente nova, que non sabe o que se viviu neses anos». As súas palabras reciben o aplauso do público.

    A sesión chega ao seu remate, pero queda no aire unha reflexión que atravesa todo o encontro: lembrar o pasado é tamén unha maneira de evitar que as historias das vítimas volvan caer no esquecemento.

    Carla del Río Otero

    Estudante do cuarto curso do Grao en Xornalismo na Universidade de Compostela

  • Wences Lamas: A maxia dun Oráculo moi particular

    Wences Lamas: A maxia dun Oráculo moi particular

    Enmarcado no Festival Imperdible, a sala Fantástica de Santiago de Compostela acolleu ao artista lucense na programación da súa sexta edición

    Wences Lamas durante a súa actuación | Carolina Senra

    Entre as labirínticas e empedradas rúas de Santiago de Compostela ás veces brota a maxia. Nunha desas noites de fantasía escura deixouse ver entre os calellos o Oráculo de Wences Lamas. Definilo como un feitizo sería mentir, porque todo o vivido na sala Fantástica foi real, ou iso parecía.

    Aínda lonxe da entrada, o silencio da noite rompíase co esbozo das primeiras risas que serían a base da banda sonora daquel espectáculo. Ao son desa música e como nunha adestrada coreografía, uns e outros pasaban pola estreita beirarrúa pegada ao lugar. Ninguén o dicía en alto, pero todos sorriamos de forma cómplice ao saber que estabamos alí pola mesma razón.

    Entrar naquel lugar era sinónimo de introducirse por un portal sobrenatural. O pequeno corredoiro da entrada non permitía ver con claridade quen ou que habería dentro. As luces eran cálidas, mais tamén eran suaves e difusas, como unha néboa alaranxada. Dentro, tan só se escoitaban remotos rumores de voces.

    Entrada da Sala Fantástica, Santiago de Compostela | Carolina Senra

    Camiñaba con cautela pero tamén con esa enérxica inocencia infantil de quen quere destapar un misterio o máis rápido posible. Ao chegar había pouca xente e todos eles parecían saber ben onde estaban, coma actores secundarios dunha obra que aínda non empezara. O nerviosismo de quen se pregunta se estaría equivocado de acto, lugar ou día foi acalado pola voz dunha persoa.

    Un espectáculo que comeza antes de sentarse

    O seu saúdo deixaba claro que non estaba errada, pois animounos a min e ao meu acompañante a escribir nun pequeno papel unha pregunta para o “Oráculo”, coma se fose un nome propio, un ente superior ao noso plano astral, un verdadeiro camiño para coñecer a verdade. Dous papeis e un bolígrafo detrás dunha barra de bar rodeada de cervexas e refrescos eran o noso camiño á certeza absoluta.

    A medida que cavilabamos sobre as nosas grandes dúbidas existenciais, comezou a rodearnos máis e máis xente que buscaba a solución aos seus problemas ou que, polo menos, procuraba botar unhas risas e distraerse durante unha hora do menos máxico mundo que estaba fóra.

    Deixamos os nosos papeis anónimos dentro da caixa que contía os problemas máis profundos de todas aquelas persoas. Pouco despois, unha voz lanzou o permiso de adentrarse aínda máis profundo na sala. Lanzámonos ansiosos de resolver por fin todos os enigmas. Cruzamos unha cortina translúcida, sentamos e esperamos mentres mirabamos a todos lados buscando unha pista para coñecer por fin ao Oráculo.

    Interior da sala antes da actuación | Carolina Senra

    Para calquera que queira participar nalgún dos eventos enmarcados no Festival Imperdible, como era este Oráculo, deben saber que isto non é teatro ao uso. Isto é improvisación. E iso fai que nin o mesmo protagonista do show poida saber como vai a ser o seu desenvolvemento ou o seu final. O comezo foi rudimentario: Unha breve presentación e aparece o artista.

    Do misterio escuro ao humor

    A sala enmudeceu. As luces eran agora un artefacto que forzaba a vista no escenario. Wences Lamas, ataviado cun longo abrigo que fora do seu avó, comezou a falar. A profundidade daquela voz encheu cada esquina e todos ficamos mirando cara a el coma se estiveramos nunha clase maxistral. As súas palabras contrastaban coas risas de antes e volveron aquilo nun lugar de reflexión sobre a morte e a vida, dous conceptos antagónicos pero nada alleos entre si.

    Exposta a tese, quitou con certa parsimonia a chaqueta e preparouse coma se estivera entre bastidores antes de entrar en acción. Mirounos, sorriu e deixounos claro que aquilo fora a parte seria do programa. Non sabería dicir se foi consciente ou inconscientemente, pero todos nós respiramos un pouco máis tranquilos nese interludio. 

    Algunhas risas nerviosas, charlas afables e ombros relaxados foron o exemplo de que o grupo aceptaba o cambio para dar paso á parte máis humorística da noite. Iso si, quedou ben claro que se necesitásemos de novo un momento coa chaqueta, o que vén sendo un momento intenso, pensativo e lixeiramente escuro, non habería problema. Moitos “non, grazas” e poucos “si, por favor” despois, demos paso ao Oráculo.

    O traballo do Oráculo

    Os seus métodos foron pouco rudimentarios, non por iso menos esotéricos. Todas as nosas preguntas obtiveron resposta unha por unha. E, para facelo, Wences Lamas tivo certa axuda material. Por exemplo, un pequeno xoguete dos míticos ovos de Kinder con forma de crocodilo vestido cunha bata branca podía servir para arranxar problemas coa fe. Problemas nos que, por certo, recomendou tomar ben de espinacas, cheas de ferro, nunha broma na que fixo referencia ao elemento da táboa periódica (denominado como “Fe”) e que formou unha ondada de gargalladas.

    Unhas figuras de “Sargadelos mal” (como el chamaba a unhas pequenas figuras feitas a man por el en referencia á empresa), un tarot de memes e varias alusións ao programa “Callejeros Viajeros”, foron algúns dos seus enigmáticos instrumentos, así como fotos da súa infancia e xuventude ou poemas e ilustracións feitas por el mesmo.

    Asistentes que se levantaron ao final do acto | Carolina Senra

    Ao remate, pediunos a todos que nos levantásemos para fregarnos unha hortelá polo corpo. Foron poucos os valentes que subiron. Pero o máis salientable foi como todos os asistentes decidimos achegarnos cando propuxo fundirnos nun gran abrazo baixo a calor dos focos e dos corpos. Moitos sorrisos e aplausos despois, todos fomos saíndo.

    Aquela noite o Oráculo traballou unha vez máis e grazas ao Festival Imperdible de improvisación puidemos gozar da súa maxia en Santiago de Compostela. Non sei cantas certezas xurdiron daquelas respostas. Pero, por unha hora, o único verdadeiro e importante foi que a arte, o teatro e a improvisación formaron parte da nosa alma.

    Final do acto e momento no que a xente comezaba a irse | Carolina Senra

  • Unha viaxe polo universo dantesco a través de Dali

    Unha viaxe polo universo dantesco a través de Dali

      Asistentes atendendo a unha explicación | Noelia Montaño 

    O pasado sábado 10 de outubro a sociedade cultural italiana “Società Dante Alighieri” de Vigo, mellor coñecida como “La Dante Vigo”, organizou unha visita á mostra Dante. Dalí. Esta reúne unha serie de gravados realizados polo pintor catalán para ilustrar a Divina Comedia e que se poderán visitar ata o próximo 15 de novembro no Museo do Mar de Galicia.  

    Ao chegar ao recibidor do museo, un pequeno grupo de persoas reunidas falaba en italiano sobre as próximas actividades da asociación. A medida que se incorporaban máis participantes, Daniela Sarraino, presidenta de “La Dante Vigo”, repartiu uns panfletos informativos sobre a exposición que estaba a piques de comezar. Unha vez reunidos uns quince asistentes, comezou o percorrido polo museo a través dun corredor e unhas escaleiras que conducían ata a sala onde se atopaban as pinturas.  

    Xa na sala, Daniela tomou a palabra para presentar a visita. Aínda que a actividade foi levada a cabo pola asociación, as visitas guiadas foron realizadas polas súas voluntarias que se prepararon para compartir os seus coñecementos sobre Dante e a súa obra. A presidenta quixo deixar claro que ninguna delas era experta en arte e pediu aos asistentes que valorasen todo o esforzo que había detrás da iniciativa. A continuación, Beatriz, encargada de guiar ao grupo polo percorrido, presentouse e explicou que aprendera italiano na Escola Oficial de Idiomas. “Non son unha teórica da arte, son unha socia da ‘Societá Dante Alighieri’”, aclarou antes de comezar. Ambas dirixíronse ao grupo en italiano, idioma no que se desenvolvería a visita guiada. 

    Antes de deterse nos gravados fíxose unha breve referencia a Darío Xohán Cabana, tradutor da Divina Comedia ao galego, que contaba cun espazo propio na entrada da sala. Despois, Beatriz comezou a explicar as obras mentres se apoiaba nunhas anotacións que levaba consigo. 

    A visita, que durou aproximadamente 45 minutos, seguiu o mesmo percorrido que a Divina Comedia e dividiuse en tres partes: Inferno, Purgatorio e Paraíso. En total, a exposición conta con cen gravados que se distribúen do seguinte xeito: 34 corresponden ao Inferno, 33 ao Purgatorio e outros 33 ao Paraíso. Antes de explicar os detalles de cada ilustración, Beatriz lía un fragmento do poema gravado na parede da sala en italiano e acompañado da súa tradución ao galego. Durante todo o percorrido, Daniela tamén interveu en varias ocasións para completar as explicacións.  

    Un dos aspectos máis atractivos da mostra é o contraste entre as tres partes do poema, sobre todo entre o Infierno e o Paraíso. As cores apagadas das primeiras ilustracións transmiten unha atmósfera lúgubre e de inquietude, acorde coa experiencia humana que representa esta parte da obra. Entre elas atópase Un diaño lóxico, un gravado no que aparece unha figura comendo a outra. O ambiente cambia ao chegar ao Paraíso. Nesta sección predominan as cores pastel e unha gama cromática máis alegre. Esta diferenza visual entre ambas partes permite apreciar de forma máis detallada como Dalí trasladou os distintos ambientes do poema á linguaxe visual. 

      Algunhas das pinturas sobre o Inferno | Noelia Montaño 

    As explicacións permitiron coñecer mellor o contexto literario e histórico de Dante. Destacouse a importancia do poeta na evolución da lingua italiana nun momento onde o latín era a lingua culta. Dante empregou o idioma da súa cidade, Florencia, e escribiu a obra nunha especie de “latín transformado” que contribuíu ao desenvolvemento do italiano actual. Tamén se abordou o interese de Dalí pola obra seis séculos despois da súa publicación, nun contexto marcado pola guerra e o auxe da psicanálise. O pintor atopou no universo de Dante unha fonte de inspiración que interpretou a través dos seus soños e do seu imaxinario artístico.   

    Nunha breve conversación con Daniela puiden coñecer máis sobre o traballo detrás da preparación da exposición. A presidenta explicou que a asociación levaba traballando neste proxecto dende xaneiro de 2026 coa intención de “unir dúas mentes xeniais”. A iniciativa pretende acercar as dúas figuras separadas por seis séculos mediante a interpretación artística que o pintor catalán fixo da obra do escritor italiano. 

    A pesar de que a visita guiada se desenvolveu totalmente en italiano, o idioma non parecía supoñer ningún obstáculo para os asistentes. Beatriz fixo un gran esforzo por manter a visita nesta lingua, aínda que en certos momentos lle custaba atopar as palabras, facía longas pausas ou tiña que consultar as súas notas. Con todo, as dificultades non impediron que o grupo puidese seguir o percorrido nun ambiente próximo e tranquilo. Mentres algúns asistentes escoitaban atentamente, outros aproveitaban para observar as obras pola súa conta.  

    Nesta visita tamén houbo espazo para as preguntas e os comentarios. Ao falar do estilo artístico de Dalí, un dos asistentes realizou un comentario que provocou as respostas doutras persoas do grupo: “Para facer estas obras, eu pregúntome se este home tivo que consumir algo”, comentou. Unha muller respondeu “os xenios sempre son excéntricos”, ao que outra engadiu “o que pasa é que nós non os entendemos”. Este intercambio deu lugar a un momento desenfadado e reflectiu a curiosidade que esperta a obra do pintor.  

    Ao terminar o percorrido, as guías preguntaron aos asistentes se falaban italiano e varios explicaron que estaban aprendendo na Escola Oficial de Idiomas. “Eu aprendín italiano grazas á miña avoa”, comentou unha muller cuxa avoa emigrou dende Italia ata Arxentina. Aquela pequena conversación permitiu coñecer algún dos diversos motivos que levaran aos participantes a achegarse á exposición e a formar parte dunha actividade realizada nun idioma que non todos dominaban por igual.  

    Entre os asistentes, a experiencia deixou unha impresión positiva. “Foi unha exposición moi interesante e, aínda que non entendín todo á perfección, quedei co máis importante”, comentou un mozo que participou na visita. As súas palabras resumen o propósito dunha actividade que, a través das explicacións das voluntarias de “La Dante Vigo” e das ilustracións de Dalí, achegou o público á Divina Comedia e a dúas figuras claves na arte e na literatura. 

    Uns libros expostos na sala | Noelia Montaño  

    Noelia Montaño

    Estudante do cuarto curso do Grao en Xornalismo na Universidade de Compostela

  • Tui convértese no referente teatral do Baixo Miño coa obra Un deus salvaxe 

    Tui convértese no referente teatral do Baixo Miño coa obra Un deus salvaxe 

    Primeiros asistentes esperando baixo as luces do Teatro Municipal | Andrea Veiga García

    O venres 9 de outubro ás 21:00 os tudenses teñen unha cita: ir ao teatro. O motivo é a visita da compañía galega Talía Teatro que dende o ano 1988 recorre Galicia en busca da dignificación das artes escénicas. Nesta fin de semana interpretan concretamente Un deus salvaxe como parte da programación teatral de outono do municipio.  

    O reloxo marca as 20:30 horas cando diante do Teatro Municipal, iluminado polas luces dos focos e das farolas, se aprecia unha cálida estampa. O histórico edificio neogótico está rodeado de veciños e veciñas que comparten algo máis que un territorio en común: o gusto pola cultura. Predomina a xente maior, aínda que non é de extrañar ver familias cos seus fillos, profesorado e algún rapaz curioso.  

    Os murmurios son, polo momento, a melodía que se escoita. Aínda que é un pobo de máis de 17.000 habitantes, os reencontros entre coñecidos son inevitables nunha ocasión coma esta. A agarda remata quince minutos antes da hora do espectáculo. A zona exterior comézase a baleirar e no “hall” as escaleiras convértense nas protagonistas, xa que se acumula a xente facendo cola para ensinar a entrada. 

    Momento da apertura das portas do auditorio| Andrea Veiga García

    Xa dentro da sala teatral vése ao fondo un escenario clausurado por un denso pano gris. Baixo a luz cálida e tenue atópase a platea por onde pasan grupos de espectadores en busca do seu asento numerado. Unha vez localizado, os máis rápidos sentan e comezan as conversas entre as diferentes filas de butacas vermellas.  

    Os primeiros espectadores tomando asento | Andrea Veiga García

    As agullas sinalan as 21:00 e o auditorio súmese nunha cálida oscuridade. Polos altofalantes advirten que non se poden tirar fotografías e que queda prohibido o uso do teléfono móbil. O pano ábrese e queda ao descuberto o decorado do salón dunha casa. Predominan os tonos beixes algún toque en verde e branco. No lado esquerdo hai unha fiestra pola que se simula de forma realista que entra a luz da rúa. O centro da sala está ocupada por dous sofás e unha mesa auxiliar cuns tulipáns. Á dereita, un pequeno armario cunha botella de whisky baixo un cadro.  

    Comeza a soar unha melodía e polo corredor que hai ao fondo aparece un matrimonio: María Ordóñez como Verónica e Dani Trillo como Miguel. Contextualizan que o seu fillo Brais, de 11 anos, foi agredido por outro neno, Iván, que lle partiu os dentes. Polo tanto, de forma responsable, contactan cos outros pais para comentar a magnitude do conflito e solucionalo o antes posible.  

    A escena avanza e a segunda parella entra no relato. Marta Lado é a personaxe de Ana e Toño Casais a de Alberto. Saúdanse uns a outros e aparentan estar todos preocupados pola situación. No entanto, as primeiras diferenzas comezan a aparecer co paso de apenas uns minutos.  

    Os primeiros cónxuxes tratan de mostrarse como uns pais modelo e responsables que non queren conflitos, só ser xustos. Os segundos, aínda que simulan estar igual de afectados, empregan frases nos diálogos que mostran que hai carencias na educación do seu neno. Así, o home comenta, quitándolle importancia, que o seu fillo é un “salvaxe” ou que simplemente son “cousas de nenos”.  

    Co vestiario obsérvase dun simple vistazo esta dicotomía. Verónica viste dunha forma moi sinxela cun vestido solto branco e Ana leva unha blusa, uns pantalóns arreglados e un abrigo granate acompañado dun bolso. Pola súa banda, Miguel leva unha indumentaria máis clásica cun xersei de la e Alberto vai completamente traxeado, con corbata e un gabán. Polo tanto, a personalidade xa vai reflectida na propia estética dos protagonistas.  

    A incomodidade pode respirarse no ambiente. Os personaxes atópanse nun espazo reducido, mais é como se existiran fronteiras invisibles que os separan a miles de quilómetros polas súas discrepancias. A linguaxe que empregan comeza a xerar discusións e parece que o seu status social tamén. Os silencios son moi recorrentes e repítese a melodía inicial neles. 

    A Alberto non para de soarlle o teléfono durante os 70 minutos da obra e fai moito uso do proscenio. Desta forma, faise unha crítica á desconexión co presente por culpa da tecnoloxía. É curioso que entre o propio público esta cuestión tamén foi motivo de rifa debido a que se escoitaron varios móbiles durante a función.  

    O corredor emprégase para simular que se vai á cociña e a porta do recibidor para os múltiples intentos de fuxida do conflito. Así, todos os elementos que compoñen o relato son sumamente relevantes. Non hai un só obxecto do que non se fixera uso ou polo menos referencia durante a representación. De feito, non tiñan tampouco reparo en manchar o escenario nin en tirar obxectos. Isto provocou bastantes risas entre os espectadores.  

    Finalmente, esta sátira ten algo que dicir para todos os protagonistas. Ningunha é a familia modelo e todos teñen os seus máis e os seus menos. Dende o humor fai unha boa crítica á sociedade que é oportuno que interprete cada quen, xa que non hai soamente unha visión correcta da historia. Por iso, é totalmente recomendable ir vela de primeira man e sacar a túa propia conclusión. As luces acéndense, os actores e actrices fan reverencias de forma cómica e alegre e os aplausos enchen a sala. Agora só queda unha cousa que facer: non deixar que o teatro morra.  

    Andrea Veiga

    Estudante do cuarto curso do Grao en Xornalismo na Universidade de Compostela

  • Kounellis: cando a arte rescata a memoria

    Kounellis: cando a arte rescata a memoria

    Mantón con cunchas, Janis Kounellis | Martín Domínguez

    Chega ó CGAC a exposición Labirinto sen paredes de Janis Kounellis

    O Centro Galego de Arte Contemporánea inaugurou o pasado 25 de setembro a exposición de Janis Kounellis Labirinto sen paredes. Mediante esta, o pintor grego representa unha viaxe da arte povera pola memoria marítima do artista. A mostra amosa unha gran perda nas xeracións actuais da poetización do océano, os medios de transporte marítimos e a migración por mor da globalización. 

    A través dunha profunda visión arqueolóxica e empregando materiais cargados de significado, Kounellis fai eco da súa historia a través dun laberinto levantado nas dúas grandes salas do CSAG, o Dobre Espazo. 

    Folletos informativos de Janis Kounellis | Martín Domínguez

    Un gran mantón con cunchas incrustadas colgando dunha lousa de madeira dános a benvida á exposición. A guía do Centro Galego de Arte Contemporáneo aporta contexto a cada peza, sendo esta o punto polo que comezamos a navegar no mar: a praia. Deste xeito, a obra inmisce ao visitante na profundidade das augas a través de materiais con significación e peso na memoria de cada un deles. 

    Os documentos atopados na primeira sala de exposición amosan os compañeiros da arte povera que compartiron proxectos con Kounellis que o CGAC acolleu durante a súa historia. Nestes amósanse fotografías e manuscritos que o propio artista grego empregara nuns obradoiros que el mesmo impartira no museo no ano 1997. 

    Albatros, Janis Kounellis- Botiquíns, vendas e velas | Martín Domínguez

    A primeira metade da exposición a protagonizan un conxunto de obras compostas de seccións rotas de barcos que colgan suspendidas fronte placas de aceiro inclinadas, evocando o desgaste e a memoria dos propios obxectos. Tamén atópanse espallados polo chan velas e vendas xunto ás súas respectivas boticas. Nestes pequenos obxectos o artista quere que lembremos que todo o que compón a obra en algún momento pertenceu a xente coma nós que viaxaba nestas embarcacións. 

    Albatros, Janis Kounellis – Pezas de barcos | Martín Domínguez 

    Este proceso industrial pegou máis forte que nunca no mar Mediterráneo a partir do ano 1956. As súas augas foron escenario de moitas escenas de migración ao longo do século XX e todas as imaxes que podemos apreciar non son neutras, nunca o foron para este pintor; Kounellis quere que no fondo sempre teñamos na mente todas as vivencias e vidas perdidas no mar polo mero feito de tentar salvarse e optar a vidas mellores do outro lado da beira. 

    Neste período e no anterior é onde quere situarnos o artista facéndonos unha pregunta: Por que perdéramos a costume de analizar ou poetizar cada anaco da vida marítima para facelo algo tan común e simple a día de hoxe? Onde quedan todas estas lembranzas das que outros facían o eixo principal das súas vidas? 

    Óleo sobre papel, Janis Kounellis. | Martín Domínguez 

    Ao longo da exposición, entre corredoiros e anacos de barcos (ou pezas de recordos, como as chama o pintor grego), barras de óleo sobre papel marcan os nosos pasos para non perder o fío pictórico da obra. Levan por bandeira a tarefa de gardar o recordo do que se está nas profundidades da auga e representan o que iso esperta no sentimento das persoas que viaxaban polo mar. 

    “Candeas” Janis Kounellis. Fonte: Martín Domínguez
    Candeas, Janis Koudellis | Martín Domínguez 

    A Xoia da obra: os mantóns venecianos. 

    Nesta segunda metade, os mantóns venecianos son todo o que podemos ver. Unhas enormes telas colgantes con escrituras de iniciais e algunhas con motivos relixiosos coma o corpo de Xesús baixo o nome de Velas, pinturas, cordas e pedras. 

    Trátase de nove candeas venecianas dispostas en forma de abano que, marcadas polo seu uso, gardan a memoria da súa anterior vida no mar. Todas as imaxes que amosan nos seus gravados tentan coroar a exposición cunha volta de significado: o mar coma espazo de intercambio cultural.  

    A última parte da exposición tamén mostra a fraxilidade da vida humana. O autor trata de representar que, independentemente de onde sexas, sempre podes perdelo todo nas augas que facilitaban o intercambio de experiencias e visións nos anos 50. 

    Candeas, Janis Kounellis | Martín Domínguez 

    Finalmente a exposición de Kounellis despídese cuns anacos de mantón nun marco, facendo recordar o fío narrativo de toda esta viaxe de “mente antiga e arte contemporánea”: “Gardar a memoria. Non só debemos facelo na nosa mente ou nos obxectos que rodean a vida marítima, senón que debemos loitar porque as próximas xeracións tamén poidan entender todo o que se viviu anos atrás. A historia non só se conta de boca a boca”. 

    Esta exposición do Centro Galego de Arte Contemporáneo busca ser un encontro cultural do noso país coas augas que nos rodean e estará dispoñible para visitas gratuítas ata o día 24 de xaneiro de 2027.

    Teas colgando nun marco, Janis Kounellis | Martín Domínguez 

    Martín Domínguez

    Estudante do cuarto curso do Grao en Xornalismo na Universidade de Compostela