Categoría: Sociedade

  • Celia Lomba, testemuña da emigración da súa familia: “O barco collíase en Vigo e viamos que marchaban nel, unha tristeza”

    Celia Lomba, testemuña da emigración da súa familia: “O barco collíase en Vigo e viamos que marchaban nel, unha tristeza”

    Entre os séculos XIX e XX os veciños de A Guarda partían a Latinoamérica en busca de estabilidade económica e deixando toda unha vida atrás

    Algunhas das fotografías que garda Celia como recordo de toda unha vida na Guarda | Imaxe cedida por Celia Lomba

    A Guarda é unha vila mariñeira duns 10.000 habitantes situada no sureste de Galicia e limítrofe con Portugal. A pesar da súa pequena extensión de apenas uns 20 quilómetros cadrados é un lugar con moítisimas historias que contar. Unha delas é a de Celia Lomba de la Peña, que viviu unha vida marcada pola emigración da súa familia. 

    A finais do século XIX e principios do XX, o municipio experimentou un período de inestabilidade e incertezas. Isto desencadeou en que moitos dos seus veciños atravesaran o ‘charco’ en busca de emprego e éxito económico. Así, poñían rumbo ao que eles denominaban “As Américas”. Porto Rico, República Dominicana, Brasil ou Cuba eran algúns dos destinos escollidos. 

    Por outra banda, estamos sobre todo acostumados a oír a historia dende a perspectiva da xente que abandona o seu fogar para buscar a vida. Pero como o viven os que quedan e ven marchar? Deste xeito, a nosa entrevistada Celia non foi quen mudou, senón quen viviu como dous dos seus irmáns facían as maletas sen un billete de volta. Unha familia cunha árbore xenealóxica marcada pola palabra emigración, posto que a partir de 1830 algúns dos seus antecesores por parte de nai xa partiran a Guatemala e Cuba. 

    Os teus irmáns emigraron en 1950 e 1957, mais non foron os primeiros. O teu pai xa o fixera a Porto Rico moito antes de formar a túa familia. Que o levou a tomar esta decisión con apenas 14 anos?

    Os meus avós tiñan un barco e podía traballar de mariñeiro, pero el non quiso. Entón claro, naquela época era iso ou emigrar. Precisabas o que se denominaba unha “carta de chamada” e tiñan que enviarcha os señores de Melón. O meu pai díxolles que quería ir e escribíronlle. Imaxina a un rapaz de 14 anos polo mundo naquela época e moito máis incomunicado que agora. Que valente, marcharse el só nun barco e chegar sen coñecer a nadie. El ía sempre con ese sorriso, con esa cara tan alegre que se ve nas fotos. 

    Como foi a súa estancia en Porto Rico? 

    Traballou de comerciante en varios almacéns e levaba cousas, por exemplo, á República Dominicana. E supoño que viviría con máis xente que traballara alí. 

    Antonio Lomba Pacheco con 19 anos apoiado no mostrador nun almacén de zapatos no que traballa en Porto Rico (1910) | Imaxe cedida por Celia Lomba

    Como foi a volta a Galicia?

    Unha vez intentou vir de visita e non o deixaron entrar en España por non ter feito o servizo militar, non sei se chegou a vir máis veces. Despois, xa veu para quedar en 1930, con 40 anos. Coñeceu á miña nai na festa de San Caetano e aos dous meses casou con ela.

    Á esquerda María de la Peña e a dereita Antonio Lomba, pais de Celia (1956)| Imaxe cedida por Celia Lomba

    E despois tiveron 5 fillos, que sodes vós. En orde cronolóxica, Horacio, Gloria, ti, Toñito e Manolito. Cando medráchedes, os teus irmáns maiores decidiron partir “ás Américas”. Horacio á República Dominicana e Gloria á Arxentina sete anos máis tarde. Recordas o que os motivou a emigrar?

    Horacio, como estaban alí os meus tíos e a miña avoa por parte de nai, quiso irse. Estivo traballando con eles nun comercio de tecidos que tiñan e tardou bastante en vir. Anos despois casou alí. Gloria foi a un baile do casino e a través dun home de Ourense que emigrara e estaba de visita na Guarda coñeceu a Victorino, co que acabaría casando. Entón, marchou á Arxentina xusto despois porque el traballaba alí. 

    Tendo en conta que o teu pai xa sabía o que era emigrar e tanto el como a túa nai tiñan familiares no estranxeiro, como tomaron que dous dos seus fillos marcharan decontino?

    Os meus pobres pais digo eu, vaia! Todos chorando alí cando fomos ao barco. Collíase en Vigo e viamos como marchaban nel, unha tristeza. E despois, de noite dende casa aínda vimos que pasaba por alá o barco. 

    Fotografia da familia ao completo en A Guarda xusto antes de que o primeiro fillo, Horacio, emigrara en 1950. De esquerda á dereita Gloria, a nai, o pai, Manolito, Toñito, Horacio e Celia  | Imaxe cedida por Celia Lomba

    A comunicación sería moi diferente á do día de hoxe. Como vos comunicábades?

    Por carta, eu ao meu pai lémbroo sempre coa máquina de escribir, moitísimo, escribindo a todos. Levábanas ao servizo de correos de aquí da vila e o que tardara, 7 días, ou o que fora. 

    A pesares de que debía ser unha situación moi complicada, non todo era malo. Os reencontros serían moi emocionantes, non si?

    Iamos a Vigo a esperalos e aí si que iamos contentos. Aínda que no caso de Horacio sabiamos que viña para logo volver marchar, pero aínda así sempre moi felices.

    A familia ao completo en agosto do 1969 | Imaxe cedida por Celia Lomba

    Entón, a emigración foi permanente ou máis tarde volveron a  residir en A Guarda?

    No caso de Horacio, el quedou na República Dominicana, porque casou alí e formaron a súa familia. Gloria tivo ás súas tres fillas en Arxentina pero como ela e o seu marido eran de aquí, viñeron e montaron outro negocio.

    Nun período histórico marcado pola emigración como foi o século XIX e século XX, había máis xente que partía “Ás Américas”, non? Coñeces a alguén máis do teu entorno que tamén o fixera?

    Por exemplo, o pai das miñas amigas Chita e Ángeles tamén viñera de Porto Rico. No entanto, o de María del Carmen de Brasil e o de María Fernanda de Santo Domingo. Pero aquí a xente moito viaxar, porque aquí que facían?

    Claro, a vila naquela época estaba moi focalizada ao traballo na mar. 

    Si, claro, ou eras mariñeiro ou senón traballabas nun comercio. 

    A emigración, ademais, tamén deixou un legado visual na vila, non? A xente facía diñeiro fóra e ao volver construía as denominadas casas indianas. 

    Si, todas as casas indianas. Todas nas que vexas azulexos son casas indianas. Hai aquí por Camposancos, o Coruto e todos os sitios. Nós tamén tiñamos unha casa moi bonita con azulexos e unha terraza preciosa, pero tirárona.

    Os irmáns Lomba de la Peña situados de maior a menor na terraza da súa vivenda familiar no ano 1969 | Imaxe cedida por Celia Lomba

    Ao rematar a entrevista xurdiume a curiosidade de se unha persoa que viu marchar á xente da súa contorna, pensaría nalgún momento en facer o mesmo. No entanto, Celia en confianza desveloume que xamais pensara algo coma iso. A pesar do seu contexto, demostra que cada persoa ten o seu propio camiño na vida, independentemente das eleccións que tomen os demais. 

    A día de hoxe, xa non é tan común emigrar a América. Agora, os mozos decántanse por buscar traballo noutros destinos. En cambio, é innegable que a vila quedou marcada por un suceso histórico coma este. Quedaron rastros de riqueza coas impresionantes casas indianas que algúns construían como recompensa tras tódolos anos de traballo no estranxeiro. Non obstante, moitas familias pasaron por situacións complicadas con moita morriña do seu fogar, pero tamén das persoas que as esperaban nel. 

  • Pablo Mariño, libreiro de Pastoriza: “Somos un pouco como o Guadiana: aparecemos e desaparecemos”

    Pablo Mariño, libreiro de Pastoriza: “Somos un pouco como o Guadiana: aparecemos e desaparecemos”

    O comerciante e poeta, implicado durante décadas na vida asociativa da parroquia arteixá, reivindica a súa memoria e advirte de que o crecemento da poboación non sempre se traduce en máis vida en común

    Pablo Mariño pousando fronte ao escaparate da libraría que rexenta en Pastoriza | Pablo Añón

    Unha mercería, unha peixaría e unha floraría. Cando desapareceron nos últimos anos de Pastoriza, en Arteixo, non só se perderon tres comercios, senón tamén tres lugares nos que cruzarse, preguntar por alguén ou quedar falando cinco minutos. Pablo Mariño (52 anos) leva case medio século vendo cambiar esta parroquia, que medrou á sombra da Coruña, a menos de sete quilómetros de distancia. Coñece as festas que xa non se celebran, as asociacións que apareceron e desapareceron e os esforzos necesarios para que outras iniciativas boten raíces. Implicouse no movemento veciñal, no fútbol e na organización de actividades culturais dende a súa adolescencia; escribe poesía e, dende o ano 2023, comparte con Paula o día a día da libraría Hipatía. Dende ese mostrador observa unha contradición: hai máis habitantes ca nunca, pero cada vez menos lugares onde facer vida en común. E, malia todo, négase a dar por perdido o pobo que coñece.

    Como lle describiría Pastoriza a alguén que nunca estivo aquí?

    Hoxe en día é un pobo máis do cinto da Coruña, un pobo dormitorio. Eu teño 52 anos e levo aquí desde os cinco. Cando cheguei, Pastoriza era un pobo pequeno, preto da Coruña, pero sempre foi un lugar con moita historia. Temos un castro, unha igrexa que conserva unha parte románica, a romaría de San Miguel… Cando cheguei eramos arredor de 1.900 veciños; agora pasamos dos 6.000. En corenta anos triplicouse a poboación. É moi difícil que a xente que estaba aquí transmitise todo o que había, pero segue estando. Pastoriza sempre foi un pouco a parroquia rebelde de Arteixo. Iamos por libre. Nos oitenta chegamos a facer algunhas das mellores festas da contorna, como a Romaría Galega, na que participaron dende Amancio Prada ou Ana Kiro ata Fuxan os Ventos.

    Eu compáranos co Guadiana, porque imos a impulsos. Facemos cousas importantes, pero falta constancia para mantelas no tempo. A asociación de veciños foi moi importante nos anos noventa e desapareceu. [A Asociación Veciñal, xa desaparecida] O Grilo organizou debates cos políticos de Arteixo, concursos e moitas actividades. Houbo épocas nas que Pastoriza estaba no mapa e despois viñeron anos máis parados. Somos un pouco como o Guadiana: aparecemos e desaparecemos. Pero sempre estamos aí. Cando a xente se xunta, fanse cousas boas e grandes.

    “Medrou o número de veciños, pero tamén a sensación de que se perde a identidade do lugar…”.

    Falta un labor pedagóxico. A sociedade é máis individualista, máis rápida, máis egoísta incluso, froito do devir da economía actual. E ese labor social cústanos facela. A xente que chega trae as súas cousas, a súa cultura, e iso tamén nos pode facer evolucionar e mellorar, pero sen perder o que eramos. Non sei ata que punto hai conciencia do que foi Pastoriza. Temos unha historia enorme —Porlier organizou o seu pronunciamento dende o Pazo de Villariza [en 1815, contra o réxime absolutista de Fernando VII e en apoio da Constitución de 1812] e Emilia Pardo Bazán escribiu La leyenda de la Pastoriza, por exemplo— e moitas veces non conseguimos facela chegar á veciñanza.

    Como se lle pode transmitir esa memoria á xente máis nova?
    Eu empezaría polos centros educativos. Temos tres en Pastoriza e aí hai un piar fundamental. Hai que implicar os docentes, o instituto, o club de fútbol, as asociacións. Organizar charlas, actividades, intercambios de coñecemento. Hai un documental, Pastoriza na lembranza, que podería verse no instituto. Moitos rapaces descubrirían que aparecen os seus avós ou familiares. E tamén hai que escoitalos. Por que non lles preguntamos que lles gustaría atopar nas festas? Igual che piden unha batalla de rap, un torneo de FIFA ou un artista que nós nin coñecemos. Se á xente nova lle dás algo que lle interesa, implícase. O importante é que se sinta parte da vila.

    Que se intentou conservar con ese documental?
    Recuperar a memoria antes de que desapareza. Fixemos un concurso para recoller fotografías antigas e había veciños con auténticos arquivos de documentación audiovisual. O documental quería poñer en valor o que foi Pastoriza nos últimos corenta ou cincuenta anos: o deporte, a cultura, as festas, o movemento veciñal. É un fío condutor entre o que se facía e o que se pode seguir facendo. Cada vez é máis difícil manter esa memoria, porque a xente vai morrendo e, se non queda recollido, pérdese. Un audiovisual pode chegar a persoas ás que doutro xeito non chegarías.

    En 2023, vostede e a súa compañeira, Paula Corral, decidiron coller o relevo da antiga libraría Pili, hoxe Hipatía. Que os levou a facelo?
    Para nós era un símbolo. Pili levaba aquí 28 anos e xa había libraría desde principios dos oitenta. Decidimos mantela por tres cousas: conservar o tecido comercial, ter unha opción de traballo ao lado da casa e darlle un pouco máis de vida a isto. Cada negocio que pecha en Pastoriza é como unha punzada; non de morte, pero si de enfermidade. Sabemos que é un pouco a loita de David contra Goliat, porque temos moitos servizos, como o Marineda City a cinco minutos en coche. Pero o pequeno comercio mantén unha estrutura de veciñanza, de confianza e de servizos. Consideramos que é importante non perdelo.

    Que perdeu Pastoriza nos últimos anos?
    Perdemos a mercería, a peixaría, a floraría… Ata bares! Chegamos a contar dezasete bares en Pastoriza e agora creo que quedan sete ou oito activos. E iso que temos máis xente ca nunca. Unha mercería pode parecer algo pequeno, pero para moita xente maior que non pode desprazarse era un servizo importante. Podes ter de todo a cinco minutos en coche, si, pero iso non é o mesmo que telo no teu pobo. Cando desaparecen estes negocios, desaparece tamén parte da relación diaria entre os veciños.

    Que descubriron sobre a vida veciñal detrás do mostrador?
    Ves que hai pequenas necesidades nas que podes axudar. Facemos fotocopias, escaneamos documentos, plastificamos, encadernamos, temos paquetería… E, sobre todo, axudamos á xente maior coas xestións telemáticas: pedir unha cita, mandar un documento á Administración. A xente agradéceo moito. Pero ás veces tes a sensación de ser unha oenegué. Podes pasar dez ou quince minutos axudando a alguén e, mentres tanto, non estás atendendo outra actividade da libraría. Entras nese conflito entre axudar a un veciño e sacar adiante un negocio, porque nós vivimos disto. Estamos valorando cobrar por algúns servizos, como se fai noutros sitios.

    Tres anos despois, que balance fan da libraría?
    Sobre todo, de supervivencia. Esta última campaña escolar foi a peor en vendas. Notamos moita compravenda de libros de segunda man, por plataformas como Wallapop. Ás veces vén xente recoller aquí paquetes con libros que comprou por esas plataformas. É unha sensación estraña, porque nós vivimos de vender libros. Tamén notamos que a xente vai máis apertada cos cartos. A vivenda, a alimentación e os gastos do día a día condicionan moito as compras. Calculamos unha baixada da facturación de arredor do 30 % con respecto a outros anos. Para unha persoa podería ser un negocio rendible; para dúas estamos nunha situación de subsistencia. Temos que buscar a maneira de facelo viable para non pechar.

    Ademais do pulo ao comercio, que precisaría Pastoriza por parte da Administración máis próxima como é o Concello?Descentralizar as actividades. Se o Concello programa trinta actividades culturais e vinte e oito se fan no centro cívico de Arteixo, por que non traer dúas ou tres a Pastoriza ou a Meicende? Un monólogo pequeno, unha actuación musical, un contacontos… Temos dous centros cívicos e biblioteca, pero hai espazos infrautilizados. Non todo ten que pasar no centro de Arteixo. Se fas actividades nas parroquias, xeras vida e seguramente tamén máis demanda. Ás veces son cousas tan sinxelas como organizar un contacontos para bebés aquí, onde temos unha escola infantil. Escoitar, escoitan; outra cousa é que despois se faga caso.

    Vostede foi o impulsor do festival Pasto Rock durante as festas patronais de agosto, que xa cumpriu a súa terceira edición… Como xurdiu?
    No 2023 non houbo festas e había que pensar como reactivar aquilo. Xa nos pasara outras veces: no 2007 inventamos o da boina e, cando San Miguel estaba parado, recuperamos a idea dos callos. En 2024 pensamos en facer algo diferente á verbena de sempre. A min gústame o rock e hai grupos locais que necesitan visibilidade. O Pasto Rock empezou por aí, pero tamén lle demos cabida ao folk e ao humor. Este terceiro ano foi o da consolidación. Veu xente de fóra, houbo grupos que xa nos preguntaban como podían tocar e acabamos con todo o que tiñamos. O importante é que conecta a xente nova e maior. A base xa está creada e pódese manter no tempo, con máis ou menos medios.

    Tamén estivo moi vencellado ao fútbol. Que papel ten o club na parroquia?
    É un elemento fundamental de dinamización. O club ten arredor de 300 fichas entre rapaces e rapazas, tamén equipos femininos de múltiples categorías, e nos campamentos de verán movemos case cen nenos e nenas. Eu fun adestrador ata 2023 e agora colaboro organizando eses campamentos. O novo campo de fútbol forma parte dun centro deportivo que ten salas e que podería servir tamén para actividades culturais ou concertos. O fútbol pode ser o punto de partida para facer moitas outras cousas.

    Ademais de toda esta implicación veciñal, é poeta. Publicou O arrecendo das noites de vísperas e Nocturnia 46. No proemio do último, Henrique Rabuñal escribe: “Mergullados na memoria, dinos Pablo, somos quen de sobrevivir amando e sendo amados” e fala da “escrita coma terapia contra a derrota e a desesperanza”. Que lugar ocupa a poesía na súa vida? É unha maneira de expresar as súas inquedanzas, de refuxiarse?

    Eu sempre digo que era un rapaz moi tímido. Cando tiña catorce anos, no instituto, custábame moito a comunicación verbal. Comecei a escribir as cousas que me pasaban pola cabeza, as miñas inquedanzas, aquilo que quería expresar e non sabía dicir. Despois veu a poesía. Henrique Rabuñal foi profesor meu de Literatura Galega e influíu moito en min. Gustábame o que nos ensinaba e, co tempo, fun coñecendo a outros escritores. Pero, cando me vexo entre eles, por dentro segue saíndo aquel rapaz tímido: “Que fago eu aquí? Son un impostor neste mundo da poesía e da literatura”. Rabuñal é metódico, traballador; eu son máis Guadiana, vou a impulsos. Ás veces teño esa sensación de impostor, pero gústame dicir que son poeta.

    Pode sentirse poeta de verdade. Agora vai formar parte do proxecto no que o músico Sindo Otero musicaliza poemas de oito escritores de Arteixo. Que significa para vostede este recoñecemento e compartir espazo con poetas como Dora Vázquez ou Miguel Sande?
    Un orgullo. A min cústame verme ao lado de xente como esta. Para min son referentes. É coma se xogases ao fútbol en Terceira Rexional e de súpeto te chamasen para xogar no Deportivo, en Riazor, diante de trinta mil persoas. Ti vas, claro, pero pensas: “Que fago eu aquí?”. Ás veces infravalórome. Pero cando me dixeron que querían incluír un poema meu, encantadísimo. A versión musical do meu vaina facer o propio Sindo e iso faime moita ilusión, pero non che podo contar máis.

    Volvendo á parroquia… De todo o que viviu, hai algún momento que non esqueza?
    En 1997 entramos na directiva do club de fútbol endebedado, cun campo embargado e unha  débeda que equivalía practicamente a todo o orzamento. Pensamos en dimitir, pero decidimos tirar para diante e conseguimos pagala. Despois logramos ascender de categoría. Celebrámolo polo pobo, con música, con xente subida aos coches… E ás doce da noite fixemos baixar o cura e o sancristán para tocar as campás da igrexa. É un detalle que algún día escribirei nun libro. “Eu estaba a noite que soaron as campás”, aínda me lembra xente. Foi o 13 de xullo de 1997.

    Despois de tantos anos implicado e malia o panorama, aínda o vexo confiando no futuro de Pastoriza…
    A xente está cansa, esgotada, e ás veces sinto que teño que botar un pouco o freo de man. Pero sigo crendo que Pastoriza ten moita potencialidade: cultural, deportiva, patrimonial, relixiosa… Gustaríame seguir nese camiño e ver como todo iso se pon en valor. Hai que traballalo, porque non vai vir só. Que siga correndo a auga do Guadiana, aínda que ás veces se agoche baixo terra. Que se sigan facendo pequenas cousas, na festa, no deporte, na cultura, no que sexa. O importante é que Pastoriza siga viva. Porque, no momento en que morra, vai ser moi difícil levantala.

    Pablo Añón Cousillas

    Estudante do cuarto do Dobre Grao en Xornalismo e en Comunicación Audiovisual na Universidade de Santiago de Compostela

  • A xente necesita á xente: as reunións de mulleres que se realizan en Paradiña cada semana

    A xente necesita á xente: as reunións de mulleres que se realizan en Paradiña cada semana

    O non denominado club de mulleres de Paradiña crea un ambiente seguro para que todas se poidan xuntar. A súa artífice, Josefina Rivero, trata que esta iniciativa sexa un bo lugar para dinamizar a rutina das súas coetáneas

    Paradiña

    Josefina nun banco en Paradiña | Carolina Pérez

    Sentadas na mesa da cociña, estamos a piques de comenzar a conversa. Josefina Rivero González é unha muller procedente do rural ourensán. Con 77 anos de idade, propuxo unha iniciativa para xuntar as mulleres da súa aldea: Paradiña. Localizada no concello de Sarreaus, comarca da Limia, este núcleo de poboación a penas ten 20 habitantes durante todo o ano. Así pois, a necesidade de Josefina de querer xuntar as súas coétaneas, mulleres cas que se criou e criou; foi o que a impulsou para crear unha especie de club no local social na aldea, o chamado Chiringuito. Josefina foi profesora na súa etapa laboral, e pode que esa necesidade de educar, de crear comunidade (como facía nas súas aulas) foi o que a incetivou para tomar esta decisión: que as mulleres saíran da casa en compartiran momentos nun lugar pequeno, pero cheo de identidade. 

    En que consiste a iniciativa? Como xorde?

    A iniciativa xorde pola carencia de actividades que había na aldea, concretamente dende fai dous anos. Eu ía o ano pasado a ximnasia a Lodoselo, outra aldea preto de aquí. Este ano informáronme, cando cheguei para apuntarme outra vez, que había unha rapaza que estaba facendo grupo polos pobos. Púxenme en contacto con ela, e comentoume que facía algo máis que ximnasia. Os seus exercicios consistían en falar, en facer memoria, en definitiva, aprender as unhas das outras. Chamei as veciñas e elas estaban dispostas. Así comezou esta especie de club de de mulleres do rural. Iso sí, tamén queriamos facer deporte. Entón, contactamos con outro rapaz de Madrid que ven a facer clases outro día da semana, uns exercicios parecidos a yoga. 

    Cal foi o pretexto?

    Máis que nada, reunirnos tódalas semanas. Poder vernos máis aló das actividades da casa. 

    Como vos organizades?

    Temos o club dous días á semana. Os martes temos as charlas ca chica e os xoves ximansia. Todo dentro do Chiringuito. Temos unhas mesas e cadeiras para facer reunións, charlar, xogar ás cartas; os exercicios que propón a monitora. Este mesmo espazo utilizámolo para facer ximnasia tamén. É un espacio multiusos.

    É un espacio multiusos

    Cantas sodes? Cal é a media de idade?

    A media de idade está entre os 70 anos. Hainas máis novas e maiores. Agora durante outono e primavera somos 7 ou 8 mulleres. Xa nos meses de inverno, o número disminúe pero o importante é que esto non se perda. 

    No relativo a propio club, está concebido só para mulleres ou tamén poderían xuntarse homes?

    Non creo que sexa unha cousa só de mulleres, aínda que non teño claro que os homes quixeran apuntarse. É unha cousa complicada. Normalmente as mulleres sempre quedamos relegadas á casa, por eso esta inicitiva. 

    É o rural feminista?

    Eu creo que o feminismo nace no rural. En moitos casos, foi a muller a que sacou adiante a súa familia. Normalmente, o home marchaba buscar traballo noutro lugar, entón era a muller que tiña que cubrir tódolos roles. Dende o meu punto de vista, o feminismo é a reinvidicación da presenza da muller. No rural esto, aínda que non o sabían, fixérono moito antes que nas cidades. 

    Eu creo que o feminismo nace no rural. 

    Tes algunha mensaxe que lle quixeras dar as novas xeracións?

    Sí, que non sexan tan individualistas, que xeren comunidade. Axurdanos os uns aos outros é algo fundamental. Creo que deberían escoitar aos maiores. Somos persoas que temos vivido moito, con circunstancias políticas moi variadas. Facer xuntanzas coma estas é moi positivo para todos. 

    Poderíase resumir esta entrevista con un: a xente necesita a xente. Josefina é un exemplo de amor polo sitio que a viu crecer. Durante a charla os seus ollos iluminábanse ao falar de Paradiña. Notábase que esta iniciativa o facía pola aldea, pero sobre todo polas súas coetáneas. Este proxecto é un exemplo de tódalas boas accións que se poden realizar para vivir mellor en comunidade. Paradiña é un núcleo de poboación moi pequeno. Así, coa axuda de todos, pódese conseguir un maior benestar para tódolos veciños. 

    Josefina na entrada da súa casa en Paradiña | Carolina Pérez

    Carolina Pérez

    Estudante do cuarto curso do Grao en Xornalismo na Universidade de Compostela

  • Don Javier Izko Martínez: “Sempre que vou ao cárcere penso que eu podería ser un deles”

    Don Javier Izko Martínez: “Sempre que vou ao cárcere penso que eu podería ser un deles”

    O sacerdote cóntanos o labor que desenvolve dentro do cárcere

    D. Javier Izko predicando en una misa en el centro penitenciario | Cedida

    Don Javier Izko Martínez suma trinta e oito anos como sacerdote e vinte e un en Santiago, onde combinou o traballo en colexios maiores e o apoio a inmigrantes con dezaoito anos de dedicación á pastoral penitenciaria. Biólogo especializado en ornitoloxía e doutor en Liturxia, analiza nesta conversa as complexidades do día a día no centro penitenciario, o peso da culpa nos delitos graves e o estigma que persegue os presos mesmo cando saen de permiso. 

    Lembra vostede o seu primeiro labor de pastoral? 

    Si, levoume o que era o capelán do cárcere. Eu acompañábao ás súas parroquias a confesar, e un día díxome: «Por que non vés ao cárcere tamén?». E impresionoume, porque fomos ao módulo de mulleres, onde había unha etarra famosa. E a min, que son do País Vasco, navarro, pois me atraía coñecer algunha etarra alí. E impresionoume moito porque a etarra me deu as costas, non quería saber nada. O que é non querer saber nada de estar comigo. E logo, ao cabo de moitos anos, antes de que volvese marchar ao País Vasco nesta inclusión de presos na zona, díxome que me tiña supercontrolado. Moi ben, impresionoume esa primeira vez. 

    Que busca exactamente un interno cando pide falar con vostede? 

    Ás veces dígo: hai xente que non sabe quen é Xesús, ou non son católicos, ou son musulmás, ou son ateos, ou non teñen ningunha formación relixiosa ou espiritual. Pero cando entran en crise; e hai quen entra en crise porque está pechado, no sacerdote vén a Deus, máis cá Xesús. Que moitos si que ven a Xesús, pero os outros ven a Deus, e iso é o que eu vexo. Cando vou lémbrome de que son Deus; é un pouco salvaxe, pero é así. 

    Hai unha maioría católica no cárcere? 

    Eu diría un 50 %. 

    Como é unha misa dentro do cárcere? 

    Complexa. Ben, cos anos houbo distintas fórmulas, pero a que máis prevalece agora é na que se xuntan diversos módulos que son compatibles entre si, pero á súa vez vense aí, coinciden e non se viron nunha semana. Un deles é o de mulleres. Entón é un pouco conflitivo porque queren verse, namorados ou atraídos. Hai que estar aí sempre moi atento, porque se non, acaba aquilo un pouco como a verbena da Paloma. 

    Como logra vostede tratar unha persoa por ser unha persoa tal como é, non como un recluso, que seguramente sexa como se lles trate no seu día a día, mesmo unha vez fóra do cárcere? 

    Só un número. Eu recibín o consello de mercedarios: na pandemia, lembro que nos escribía o bispo de Pamplona, que era o xefe da pastoral penitenciaria de España, e entre outros consellos que daba, un dos que dicía é chamalos polo nome, porque son só un número. E logo non teñen capacidade de decisión para nada; acaban no infantilismo porque todo se lles dá feito: ten que estar a esta hora, ten que comer a tal hora… Entón é tremendo como se infantilizan, e logo, cando saen de permiso, non saben que facer nin que decidir. Por iso tamén a pastoral penitenciaria moitas veces está fóra, sobre todo para axudalos, porque é que é tremendo saír e sentirse cun letreiro na fronte de “estou no cárcere”. Senten que os miran e pensan que din: “Este está no cárcere”, e non decide. Entón, ante a falta de capacidade de decisión, o infantilismo e o sentirse un número; pola nosa parte está o chamalos polo seu nome, querelos polo que son, non terlles en conta para nada o que fixeron, senón sempre darlles esperanza, etcétera. 

    Como lles axuda a pastoral a combater esa soidade? 

    Xa alí no cárcere, eu como sacerdote (porque hai outros que se dedican a cousas de papeleos, de permisos ou de instruílos), procuro que se sintan fillos de Deus. Ultimamente estou insistindo en que poden estar encarcerados fisicamente, pero a liberdade de espírito non lla quita ninguén. E que se sintan libres espiritualmente de seren bos, por exemplo. Eu dígolles: “Non agardedes a ser bos cando saiades; sede bos xa aquí, que non é doado, porque hai moito rolo, moita complicación”. Entón dígolles que a súa liberdade de espírito non lla quitan, e anímoos a sentirse xa alí queridos, cun nome, amados por Deus e xa cunha misión alí: que non é pasar aí unha paréntese de 3, 7 ou 17 anos algúns, senón que alí teñen unha misión na súa vida. 

    Seguindo un pouco cos temas complicados, unha persoa que fixo un dano irreversible, como se lle axuda a reconciliarse consigo mesma, no caso de que queira? 

    Civilmente, eu vin que se enfrontaron coa xustiza civil, porque ven outros que están fóra á luz pública, algún político, algún empresario… unha chea de xente que podería estar no cárcere e que dá escaqueado por bos avogados, por rolos… Civilmente, é que detestan a xustiza civil. Entón, eu como sacerdote si que vexo que diante de Deus si que están dispostos a cumprir, a pagar, a pasar esa culpa aí no cárcere en moitos casos. A moitos sérvelles pensar na súa conciencia, na culpa que tiveron, saber pedir perdón a Deus. Eu confeso bastante no cárcere, bastante, e queren pedir perdón a Deus; civilmente oio todo tipo de insultos contra a xustiza civil, porque ás veces fanlles a faena, ou non os deixan, ou non lles dan permiso, etcétera. 

    Como lle explicarías a alguén que non ten fe o que é confesar un asasino, por exemplo? 

    Eu vexo que cando hai cousas que fixeron graves —non só asasinos, senón moitas cousas, como o tema da droga; xente que fixo que estea moita xente no cárcere porque intentou pasar quilos pequenos con rapazas, por exemplo, de Latinoamérica, e eu tiven algún xefe destes—, se pide perdón, é tremendo. Porque eu tamén entendo que humanamente haxa xente que non os queira perdoar e queiran que paguen, e é lóxico. Pero é que Deus perdoa todo, é unha pasada; Deus perdoa todo. E claro, un bo arrepentimento leva tamén a unha boa penitencia, e arrepíntense. Eu levei cartas ao Papa, a Roma, de xente que nas cartas dicía: “Estou pagando o que debo”. E algunha mesmo dicía o que fixera, algún asasinato, e como recoñecían que teñen que pasar por aí, ou sexa, por pasar esa culpa cunha pena; acéptana absolutamente. 

    E xa por último, como mencionaba ao principio, hai un estigma cos presos dentro da sociedade. Que lle diría vostede á xente para que comprendese que a esas persoas, se de verdade se arrepinten, se lles pode perdoar e que non vivan sempre con ese estigma? 

    Que vaian alí e os vexan. Porque eu, sempre que vou, podería ser un deles; eu, sacerdote, podería ser un deles. Porque todo o mundo pode cometer un erro, ou moitos deles non tiveron unha formación, ou naceron xa nunha sociedade destruída, rota, e ninguén os animou nin os axudou a ser boa xente, senón que os criaron na m*rda, no roubo, na extorsión, na droga, sen familia, sen traballo, sen cultura, sen diñeiro. Entón, a ese que lle vas pedir? Ese acaba aí porque si. Dis: “Eu podería ter sido peor ca calquera deles”.

    Nicolás Silva García

    Estudante do cuarto curso do Grao en Xornalismo na Universidade de Santiago de Compostela

  • Charo Barbeito, percebeira: “Ao principio, pensaba que o mundo do percebe era moi fácil e, se non me collese el, levaríame a corrente”

    Charo Barbeito, percebeira: “Ao principio, pensaba que o mundo do percebe era moi fácil e, se non me collese el, levaríame a corrente”

    Marcos Míguez e Charo Barbeito comparten o traballo e a vida nun oficio marcado polo risco: a recollida do percebe

    Marcos Míguez e Charo Barbeito, sentados no sofá da súa casa, xunto ao ventanal. | Bianca Basdediós

    Cantas veces pensaches no elevado prezo do percebe? Charo e Marcos coñecen de primeira man o esforzo que hai detrás deste marisco.

    Recíbennos na súa casa, no sofá, diante dun gran ventanal que dá directamente á praia de Foxos, en Sanxenxo. Viven rodeados de mar todo o día, e é o mar o que marca o seu traballo. Son parella dentro e fóra do traballo e exercen como percebeiros a pé no Grove. Durante o verán, compaxinan o marisqueo co seu propio negocio de hostalaría, tamén ao carón do mar.

    O plan de explotación establece os días nos que poden baixar ás pedras e a cota máxima de quilos por xornada. Traballan coa marea baixa e afrontan os riscos de recoller o percebe entre as ondas.

    “Se dubidas, sempre non”.

    Como é o voso día a día apañando percebes?

    Marcos Míguez: Ao percebe non imos todos os días. Imos oito días ao mes, de oito a nove días.

    Charo Barbeito: Somos once percebeiros a pé, pero agora mesmo estamos traballando seis. Cinco homes e unha muller. Eu son a única muller.

    Cal é a campaña máis dura?

    C. A máis importante e a máis dura é a de decembro, a campaña de Nadal. É a máis dura de todas porque aí vas atopar moi mal tempo, moito mar.

    A quen lle vendedes o percebe? Á lonxa directamente?

    M. Do control vai á lonxa. Ti, na lonxa, pésalo e, de aí, ao pesalo, lévalo ao teu comprador e dislle: «Para tal comprador», e aí xa sae. Non hai venda directa. Pasa pola lonxa; aí pagas os teus impostos, pagas todo o que xera o control, pero véndesllo a quen ti queiras, pasando por aí.

    Por canto adoita andar o quilo de percebe?

    M. Da época e do tamaño. Polo Nadal, ás veces, se hai moito mar, a min téñenmo pagado a cento vinte euros e era pequeno, era nada. Pero, claro, que pasa? Eran días de temporada en que non había percebe en ningún lado e pódencho pagar a ese prezo. Normalmente, polo Nadal, adoita subir de cen: de cen a cento corenta, cento cincuenta euros temos aquí no Grove, ou un pouco máis, depende.

    E o resto do ano?

    C. O resto do ano despois anda en sesenta, cincuenta, setenta, oitenta. Depende moito do tamaño. Depende da sorte que teñamos cada un.

    A que zonas ides exactamente?

    M. O noso plan de explotación vai desde Punta Faxilda, no Concello de Sanxenxo ata a parte do Carreiro, no Grove.

    C. Traballamos coa marea baixa, dúas horas antes e dúas horas despois, e non podes estar no mar nin antes nin despois. Nin tampouco podemos estar no mar máis tarde das seis da tarde, nunca.

    Ides sempre xuntos os dous a traballar?

    C. Nós si. Eu sempre vou ao abeiro del.

    M. Ás veces hai que tomar decisións, non? Ás veces tes que cruzar sitios de cinco metros, dez metros, onde hai unhas correntes enormes. Entón esperas a que calme un pouco e dis: «Vou, non vou? Cruzo, non cruzo? Que fago?». Se dubidas, sempre non.

    Recordades algunha anécdota con especial tensión?

    C. Eu, ao principio de todo, pensaba que o mundo do percebe era moi fácil e, se non me collese el, levaríame a corrente totalmente. E aí dixen: «Isto non é ningunha broma. A isto hai que terlle moito respecto, moito, moito respecto». Confieime moito.

    M. No inverno, antes de empezar a traballar tes que parar e nunca ir adiante. É dicir, parar e dicir: «Chego aquí. Ben, pois agora póñome a mirar». Pero tes que pensalo durante dez minutos ou máis. Ver ata onde chega o mar, o que fai o mar. Nunca vaias a esta rocha porque ves que non chegou. Espera un anaco e deixa ver que é o que pasa.

    Por que vos decidistes por este traballo?

    C. Eu máis ben empecei porque a cotización que tiña era moi baixa. Non tiña maneira de acollerme a unha boa cotización, porque o que está claro é que no mar tes unha moi boa cotización. Entón acollinme a iso, porque era compatible co meu outro negocio para poder traballar nas dúas cousas.

    Marcos e Charo, equipados con neopreno, entre as pedras nas que traballan. | Bianca Basdediós

    Podedes vivir só do percebe?

    C. É un traballo que tamén che dá moitos días libres ao ano, que podes dedicarlle a outro, poder compatibilizar. Tamén é certo que disto só non es capaz de vivir. Só con iso, co percebe, non es capaz.

    Notades diferenza entre un percebe da ría e un de fóra?

    M. Eu persoalmente… Na parte de arriba [Rías Altas] hai percebe moi bo, pero eu considero que o noso percebe de aquí é un percebe de calidade: un percebe pequeno, curto e saboroso, porque está metido na ría.

    Cambiou moito o percebe comparado ao de hai anos?

    C. Eu, sobre todo, o que noto é que, cando os meus sogros eran percebeiros, víanse percebes e percebes, cantidades e cantidades. Ti agora vas ás pedras e esas cantidades non están, non existen.

    Tomáronse medidas porque empezou a escasear?

    M. Claro. Ao final viuse que empezou a escasear, escasear, escasear: “Aquí regúlase todo isto un pouco ou quedamos sen un produto que é de moi boa calidade e do que podemos sacar un traballo, vivir diso”.

    Bianca Basdediós

    Estudante do cuarto curso do Grao en Xornalismo na Universidade de Santiago de Compostela

  • David López, encargado do establecemento máis antigo de Cedeira: “O noso propósito apenas agarramos o bar foi manter a esencia do lugar”

    David López, encargado do establecemento máis antigo de Cedeira: “O noso propósito apenas agarramos o bar foi manter a esencia do lugar”

    O Gran Café Bar Pinzón abriu as portas no ano 1924 e, dende hai case dúas décadas, son David e Mariano quen están a cargo do negocio hostaleiro con máis historia da vila

    Interior do Gran Café Bar Pinzón | Clara Villarnovo

    A case comezos do segundo cuarto do S. XX, Emilio Pérez e Antonia Freire abriron o que sería coñecido como o Bar Moderno, remodelando un antigo almacén de sal situado na Rúa Ezequiel López da Vila de Cedeira. Comezou chamando a atención de forasteiros que pasaban pola vila, non só pola presenza de radio no local, senón tamén pola comida que nese bar se poñía. Pronto comezaron a xuntarse persoas adiñeiradas no establecemento, o que creou unha visión elitista do mesmo. Aínda así, pouco a pouco, este lugar acabou mudando ata converterse na cume social de todo a vila. Trala xubilación do matrimonio, foi a súa filla Masé quen se implicou en manter o espazo no que os seus proxenitores traballaran sempre. Con todo, en 2007 foi cando o negocio deixou de ser de carácter familiar. María José pasoulle o cargo a dous novos perfís.

    O Pinzón é un dos lugares máis emblemáticos de toda a zona vella de Cedeira. Un lugar de encontro para todos e todas e que, sen dúbida, é unha das pezas clave na sociabilidade cedeiresa. Este bar atrapado no tempo, con luz tenue e sillóns verde bosque, con música reggae de fondo e chan marmóreo de ton monocromático, convértese no espazo protagonista desta entrevista con David López.

    De onde saíu a idea de rexentar un bar? Tiñas experiencia anterior ou foi unha decisión novel?

    En realidade, eu nunca me dediquei á hostalería. Eu, cando emigrei de Arxentina no ano 2002, empecei como pintor, xa que era o oficio que aprendera co meu pai. Despois fun traballar coa miña irmá na pizzería e, como resultou que o restaurante estaba tan preto do bar, cando terminaba de traballar, normalmente pasaba por alí a tomar algo. Foi aí cando establecín unha relación co dono e coa familia que levaba antes o Pinzón. El, un día de euforia, supoño, prometeume que se algún día deixaba o bar me preguntaría se quería rexentalo eu. Naquel momento vía un pouco imposible porque estaba recentemente emigrado e non tiña posibilidades económicas como para xuntar o diñeiro que me pedían. Aínda así, co apoio dunha amiga, motiveime e decidín comezar co bar. Nese instante o primeiro que fixen foi chamar ao meu amigo Mariano, emigrado tamén en España cunha pasantía de cociñeiro no País Vasco. Pregunteille se se sumaba á aventura e dende o primeiro momento díxome que si. Así foi o comezo, inesperado.

    Donos actuais do Pinzón, Mariano (esquerda) e David (dereita) | Cedida (La Voz de Galicia)

    Como foi o proceso de reabrir un negocio hostaleiro con tanta relevancia histórica?

    Tivemos sorte de conxeniar co propietario orixinal porque, cando comezamos a facer o traspaso, facilitounos todo o proceso. Tamén nos axudou á hora de poñer unha renda actual e non unha tan antiga como tiñan eles. A partir de aí foi cando puidemos realizar algunhas reformas, que foron mínimas pero moi necesarias, como un baño para mulleres, que non existía.

    Houbo algún tipo de dificultade ao comezo?

    O Pinzón abrímolo en xuño de 2007 e a verdade é que dende o principio nos foi moi ben. Para a xente, esta era unha apertura moi aceptada porque, ao ser un bar tan concorrido dende sempre e con tanta historia, todos estaban moi agradecidos tamén por manter a esencia do lugar e non cambialo. Eu, en realidade, nunca vin a dificultade. Ao contrario, parecía que isto me estaba esperando. Foi unha oportunidade que me brindaron e tirei para adiante.

    Como te sentes tras tantos anos tendo este negocio ás túas costas e, á súa vez, pola responsabilidade intrínseca que este trae consigo?

    Para min é un privilexio poder xa levar 20 anos aquí os dous xuntos, con Mariano, seguindo sendo socios como o primeiro día. Estamos moi contentos porque nos sentimos unidos do que é unha parte moi importante da propia vila, falando tanto social como culturalmente. O noso propósito apenas agarramos o bar foi manter a esencia do lugar, simplemente decorándoo e aguantando todo o que se podía reter, respectando á veciñanza e deixando atrás a fama de lugar para madrileños.

    Terraza do establecemento na que se observa a entrada e o toldo co grafismo | Clara Villarnovo

    Nalgún momento púxose sobre a mesa a idea de xuntar neste espazo a cultura propia de Cedeira coa cultura arxentina?

    Intentamos agregar ao servizo a nosa forma de ser, algo moi característico da Arxentina. Soemos ter un carácter e unha forma distendida á hora de falar coa xente. Isto dende o principio estivo presente, a boa atención nos saía case natural. Intentar, aínda que a xente se estrañe, de ter pequenos detalles dos cales poidan dicir: “Oh, miren a este chico tan amable”. Sobre todo temos este trato coa xente maior porque é a xente que veu ao Pinzón toda a vida. Para min, a diferencia que ten o Pinzón doutros sitios é o vínculo coa xente.

    “Para min, a diferenza que ten o Pinzón doutros sitios é o vínculo coa xente”.

    O Pinzón, ademais, é recoñecido polos múltiples eventos culturais que alberga. Como e cando nace a presenza recorrente de concertos ou presentacións de libros?

    Sempre, xunto con Mariano, intentamos implementar os actos culturais e sociais ou xente que veña presentar libros. Hai uns rapaces ingleses que viven na vila hai máis de 10 ou 15 anos, que teñen unha asociación de micros abertos coa que colaboramos. A xente pode vir e facer o que queira: cantar, ler, actuar… Ademais, temos unha pequena biblioteca onde podes encontrar cousiñas de aquí de Cedeira, de Galicia en xeral e algunha de Arxentina tamén, para intercalar os diferentes lugares.

    Galería de diferentes elementos culturais situada dentro do establecemento | Clara Villarnovo

    Nestes últimos anos a vila está a vivir un aumento notable de turistas no verán. Os datos máis recentes revelan a presenza de 70.000 visitantes aproximadamente entre xuño e setembro. Notaches diferenza no propio servizo? Como levas todo isto?

    Dende que abrimos comezamos a aprender como se manexaba o verán aquí. O tema dos turistas, para min, é algo de sempre, non de agora. Obviamente hai un pequeño incremento da xente que busca lugares como este para vivir ou ter unha casa. Para nós que veña xente ao bar é bárbaro. A nosa forma de traballar fai que sexan poucas as veces que podemos ter encontróns coa xente. Tamén porque a experiencia inflúe na forma de levar as cousas. Nós sempre intentamos facelo dende o lado da simpatía. Con algúns tamén nos enfadamos e mandámolos á m*rda, pero normalmente a xente que vén é bastante respectuosa e non podemos meter a todos no mesmo saco por unha ou dúas persoas.

    Para rematar, que é o que máis che gusta e te motiva de vir traballar aquí case todos os días?

    Mira, hai varias cousas que me motivan. Principalmente é poder darlle un sustento á miña familia. Despois, seguir sendo partícipe da vila, porque o Pinzón é moi do pobo. Xa estou a pensar que non sei que facer cando non o teña. Levo 20 anos da miña vida nel. Aquí coñecín moita xente, moitas persoas ás que lles teño moito cariño. Hai veciños aos que lles teño máis afecto quizais que a familiares que non vexo fai tempo, porque se establecen vínculos. A miña motivación é esa, seguir formando parte da cultura e de que a xente veña, ría, o pase ben e conte cousas.

    “A miña motivación é esa, seguir formando parte da cultura e de que a xente veña, se ría, o pase ben e conte cousas”.

    Clara Villarnovo Lourido

    Estudante do cuarto curso do Grao en Xornalismo na Universidade de Santiago de Compostela

  • José Antonio Constenla, edil: “A catedral construíu a cidade, sen ela non se entende Santiago”

    José Antonio Constenla, edil: “A catedral construíu a cidade, sen ela non se entende Santiago”

    José Antonio Constenla, edil da oposición no Concello de Santiago, fala de política local e sobre como abordaría Santiago as diferentes problemáticas que o atinxen actualmente

    Imaxe de José Antonio Constenla en Santiago de Compostela |Sandra Alonso

    José Antonio Constenla estudou Dereito en Santiago de Compostela, tras facer un máster en Administración de Empresas na Universidade de Navarra e un posgrado de Comunicación Institucional na Complutense. Comezou a súa carreira política como concelleiro na Lanzada, pobo do seu pai. Tras eses 4 anos no Concello de Sanxenxo, foi presidente do Consello da Xuventude de Galicia, o que lle abriu as portas do goberno de Aznar.

    Aos seus 30 anos decide afastarse da política por desacordos ideolóxicos co Partido Popular e polo desexo de centrarse na familia, algo que acotío vese entorpecido pola vida política. 15 anos despois, decide volver a involucrarse en política, desta vez, para ir nas listas á alcaldía do seu Santiago natal. Actualmente é edil da oposición no Concello de Santiago de Compostela e hoxe reunímonos con el para falar de política local.

    En política local, os concelleiros e alcaldes estades acostumados a coñecer aos vosos votantes, e mesmo encontralos a miúdo, cres que esta proximidade é unha vantaxe ou unha desvantaxe?

    Sei que hai xente á que non lle gusta, pero a min gústame ese trato próxima á xente. Eu vexo veciños todas as semanas que me contan os seus problemas e eu, aínda que non podo facer nada, indícolles o camiño. O problema é que ás veces non distinguen se gobernas ou se non gobernas, dende a oposición podo facer presión nos plenos, na prensa… pero claro, cando non gobernas non se pode facer máis.

    Sobre a saturación turística en Santiago, como podería lidiar o concello con esta situación no próximo ano xacobeo?

    Eu pregunto, hai saturación en Santiago? 90 hoteles de entre un e tres estrellas pechan de media tres meses. De feito, hoxe en día hai máis pernoctacións na Coruña que en Santiago e o terceiro elemento que para min é clave é que a media anual de ocupación hoteleira apenas supera o 50%, se estivésemos falando de saturación deberían manexar porcentaxes de entre o 80 ao 90%. Entón, Santiago non ten un problema de saturación turística, ten un problema de que: algunhas horas, uns días, nalgúns meses e nalgúns sitios da cidade hai problemas. Temos que ser capaces de xestionar os fluxos de entrada de persoas na catedral, por exemplo coas cuotas, que xa as hai, ou cunha aplicación na que reserves entrada de xeito gratuíto. Isto podería facilitar a xestión das colas. Pero non podemos caer na criminalización dos peregrinos, como parece que se quere facer dende sectores da esquerda. Hai que recordar que Santiago ten un ADN, que é unha cidade que está feita para acoller. A catedral construíu a cidade e non se pode entender Santiago sen a catedral nin sen a peregrinación.

    “Hai que recordar que Santiago ten un ADN, que é unha cidade que está feita para acoller”.

    Outro tema que está á orde do día é o da vivenda, que medidas podería tomar o concello para xestionar unha zona declarada como tensionada?

    Nós non defendemos o mercado de zona tensionada porque se teñen manifestados erros noutros lugares. No caso de París, fai que se xere un mercado negro de aluguer. No caso de Berlín é incluso peor, xa que os propietarios retiran as vivendas do mercado de aluguer, porque claro, o inquilino sabe que non lle poden subir o aluguer e que teñen protección sobre o dono. En Estados unidos, no sistema de condominio que se leva alí, tamén están deixando de alugar edificios enteiros, provocando que se descoiden e se perdan. En Santiago levamos pouco tempo con esta zona tensionada, pero estamos vendo que xa hai xente que está sacando a casa do mercado de aluguer. Con todo, neste caso hai que ser xustos e esperar uns meses para ver como vai, pero penso que esa medida per se non vai mellorar o problema de vivenda.

    Optarías por construir vivenda ou por comprar as que xa están baleiras para poñelas en aluguer?

    O caso é que, máis ou menos, das vivendas baleiras, a metade non están en condicións, polo que Santiago podería poñer en marcha un programa ambicioso para incentivar a rehabilitación destas vivendas para sacalas a mercado. Despois, hai outro grupo de vivendas que non saen ao mercado por medo dos propietarios ás condicións da lei ante impagos de inquilinos. Neste caso xa tería que cambiar a lexislación a nivel nacional que non lle correspondería ao concello, pero sí podería actuar como intermediario entre propietario e inquilino garantizando o pago da mensualidade ou bonificando o IBI durante un tempo, todo isto dentro sempre da legalidade, claro. Outra clave é o Plan Xeral de Ordenación Municipal, que permite facilitar que se desenvolva o solo da cidade.

    Alejandro Vázquez

    Estudante do cuarto curso do Grao en Xornalismo na Universidade de Santiago de Compostela

  • Alba González, mestra na concertada: “O alumnado debe coñecer a nosa cultura e a nosa fala, que é o máis importante que temos”

    Alba González, mestra na concertada: “O alumnado debe coñecer a nosa cultura e a nosa fala, que é o máis importante que temos”

    A mestra Alba González, na porta da escola San Rosendo | Mateo González

    O colexio San Rosendo queda na intersección das rúas Barrié de la Maza e Pintor Máximo Ramos. Subo pola primeira, unha costa pronunciada que me obriga a parar a tomar alento. Na miña pausa, observo unha pintura que me chama a atención: unha Mary Poppins con forma de Menina que está a sobrevoar as grúas do estaleiro ferrolán.  

    Prosigo a miña marcha e chego ata a escola. Na súa porta agárdame unha mestra que leva apenas dous meses dando clases a nenos de primaria. Chámase Alba. Non trae paraugas pero, ao igual que a personaxe interpretada por Julie Andrews, acompaña aos seus alumnos do barrio de Canido no seu espertar na vida. 

    Vostede tivo a oportunidade de realizar prácticas nun colexio público, e agora continuou a súa carreira profesional nun centro concertado. Existen diferenzas importantes entre ambos modelos con respecto aos labores que debe realizar como mestra?


    De primeiras, non podo comparar as funcións que facía no colexio público e no concertado, xa que no primeiro estaba de prácticas e agora contratada. Igualmente, si observo diferenzas nos labores que realiza o profesorado e nas súas responsabilidades; no ámbito público hai máis persoal en termos xerais e na concertada hai menos profesionais e recursos.  

    No meu centro, ao tratarse dun colexio pequeno, as tarefas repártense entre o persoal dispoñible. Na pública as funcións adoitan estar máis delimitadas entre o persoal docente, de apoio e coidador.  

    Ademais de ser titora de 5º curso de primaria, vostede tamén é profesora de Pedagoxía Terapéutica en varios cursos. Como valora os recursos dos que dispón o profesorado para levar a cabo este labor tan importante? 


    Tanto as miñas compañeiras e compañeiros coma min traballamos no día a día con bastantes nenos con necesidades, tanto dificultades de aprendizaxe, discapacidades varias, trastornos, etc. En xeral, os recursos na educación galega son moi escasos. 

    A miña impresión persoal é que faltan moitos profesionais, tanto profesorado, como persoal de apoio, como persoal coidador. Isto é algo a nivel xeral. Todas as necesidades do alumnado estanse traballando cun número de profesionais que non é o adecuado para promover o desenvolvemento óptimo que debería ter o alumnado. 

    Por outra parte, sabemos que no Reino Unido e no Canadá é normal que haxa dous docentes en cada aula. Aquí adoita haber un só mestre, e se hai moito alumnado con dificultades, pode incorporarse alguén de apoio. A figura do coidador é moi necesaria, especialmente se existen moitos nenos con necesidades máis graves, que non teñen control de esfínteres ou que non son quen de comer por si sós. 

    É necesario aumentar o persoal e reducir as ratios para atender máis adecuadamente ao estudantado. Por outra banda, aprecio que en moitas ocasións os alumnos con necesidades máis graves están mellor atendidos que os nenos e nenas con dificultades máis leves, que quedan medianamente esquecidos. Isto supón unha carga enorme para o profesorado, que non é quen de abarcar todas as dificultades que se detectan. 

    Considera que a responsabilidade e a realidade do seu traballo está suficientemente recoñecida tanto socialmente como polas administracións? 


    Por unha parte, socialmente, si que é certo que existe a idea de importancia do profesorado e da escola. Porén, existe tamén a visión de que o profesorado non traballa ou que traballa poucas horas, que ten moitas vacacións, moito tempo libre, etc. 

    A nivel administrativo, creo que a consideración é moito peor, especialmente a que temos os mestres da concertada. A nivel público as condicións son máis aceptables, pero as que existen na concertada non son as adecuadas, por iso se están sucedendo varias xornadas de folga para melloralas. A carga de traballo é excesiva, fai falta máis persoal; nalgúns casos as necesidades do alumnado non están suficientemente cubertas, ou si que o están pero cunha carga persoal moi elevada. 

    Non é o mesmo estar soa para adaptar os contidos ás diferentes necesidades que hai nunha aula, que facelo en coordinación con outro profesional. Ademais, as horas lectivas son máis que na pública e contamos con menos persoal e recursos.  

    Por outra banda, a Xunta considera que as condicións do profesorado da concertada non son prioritarias. Entendo que non somos iguais que o profesorado público, xa que non aprobamos unha oposición, pero tamén é certo que atendemos a un elevado número do alumnado galego practicamente sen medios para facelo correctamente.  

    No meu caso, comecei o 1 de setembro neste centro, pero a Xunta me fixo o contrato desde o 9 de setembro e non cobrei ese mes de setembro. Non foi ata finais de outubro cando cobrei os dous meses, xa que as nóminas pechan a comezos de mes. Eu considérome unha privilexiada, xa que puiden pasar estes dous meses sen dificultades maiores, pero as persoas que deben pagar o seu aluguer ou teñen unha débeda pendente poden verse nunha situación complicada.

    “Non somos iguais que o profesorado público, pero  tamén atendemos a un elevado número de alumnado galego practicamente sen medios”

    Este xoves pasado estaba convocada unha mobilización dos mestres da concertada de Galiza, na que se pedía unha mellora das condicións xerais deste grupo. Finalmente, aprazouse en sinal de loito polo accidente en Urda. Que melloras laborais concretas esixen á Xunta?


    A mobilización que se suspendeu consistía nunha caravana de coches convocada por varias entidades sindicais. Aínda así, a folga do día 10 de novembro segue convocada porque non se acadaron as melloras esperadas trala manifestación do pasado 6 de outubro.

    O que pedimos dende o ensino concertado son melloras no persoal, no salario e incluír os complementos de titoría que si existen no público. Ademais, reivindícase a redución da xornada lectiva e os complementos salariais. O persoal titor ten que xestionar un grupo, as súas familias e dedicar tempo ás titorías, no canto de preparar clases.

    Alba, debaixo do toldo na entrada do colexio no que traballa | Mateo González

    O movemento por unhas condicións laborais dignas na concertada está acadando cada vez máis impulso en Galiza. Cre que conseguirá algunha resposta por parte da Xunta?


    Eu son optimista, penso que as mobilizacións que están habendo, que cada vez teñen máis apoio, que a xente está motivada, organizándose, si que van servir para acadar certas mellorías, do salario, de equiparación de horas lectivas, das condicións xerais de traballo. Ao final, o profesorado da concertada atende a unha elevada porcentaxe de alumnado en Galicia. Xa aceptamos traballar con menos recursos, pero o profesorado ten que ter unhas condicións de vida dignas.

    Ferrol é unha cidade que está a atravesar numerosas transformacións poboacionais e culturais nos últimos anos. Algúns falan de crise demográfica, pero os últimos datos falan dun crecemento nos últimos tres anos. Vostede, como habitante da cidade, considera que se está invertendo a tendencia negativa?


    Opino que si se está investindo esta tendencia negativa. Aprecio unha cidade moito máis dinámica no último lustro. Veu moita xente, hai máis encontros culturais. Ferrol está comezando a ter un lugar importante entre as cidades galegas, xa que está medrando demograficamente e hai máis industria.

    Comentei con outras persoas, que opinan de xeito semellante a min, que a xente sae máis que hai unha década, cando as rúas de Ferrol estaban baleiras e parecía unha cidade pantasma. Vexo ganas de superar esta crise que sufriu a cidade e tamén unha maior valoración da contorna por parte da poboación. Opino que si se está invertendo esta tendencia negativa. Aprecio unha cidade moito máis dinámica no último lustro. Veu moita xente, hai máis encontros culturais. Ferrol está comezando a ter un lugar importante entre as cidades galegas, xa que está medrando demograficamente e hai máis industria.

    Que papel considera que debe ter a escola á hora de crear comunidade nun barrio como Canido?


    Gústame especialmente esta pregunta. Desde o meu colexio dáse moita importancia ao traballo coa contorna e a coñecer o barrio: os locais, os comercios; non só do barrio de Canido, senón do centro e de Ferrol Vello, que son os lugares próximos ao colexio.

    Por exemplo, este mes pasado foron as Meninas de Canido e fixemos un roteiro polas diferentes obras do barrio. Un alumno do colexio pintou o día da festa e explicounos curiosidades sobre a iniciativa. Ademais, o seu creador, Eduardo Hermida, colabora habitualmente co centro e todo o alumnado participou na elaboración dunha Menina con el.

    Amais, coas aulas de educación especial realizamos saídas acotío a comercios locais para fomentar a autonomía dos rapaces e que aprendan a organizar unha lista da compra, escoller produtos de proximidade e xestionar o seu diñeiro. Son actividades que me parecen moi importantes porque crean conexión coa comunidade.

    Comentábame que vostede dá clase a seis nenos e nenas procedentes doutros países e comunidades. Como se impulsa desde a escola a súa integración na veciñanza ferrolá?


    En xeral, a súa inclusión no centro é moi natural. Porén, somos conscientes de que poden ser nenos emocionalmente máis sensibles, porque son rapaces que deixan vidas atrás noutros países, botan de menos a familiares e amigos; todo isto témolo en conta.

    Son moi importantes para nós, non só cos nenos migrantes, as dinámicas de cohesión de grupo e de dinamización. A nosa intención é crear comunidade dentro da escola, xa que todos somos partícipes e igual de importantes.

    Na súa experiencia cotiá, atopa dificultades para dinamizar e normalizar o uso do galego entre o alumnado?


    Si, percibo moitas dificultades tanto para dinamizar como para normalizar o uso do galego. Mesmo falando na materia de Galego os nenos seguen a empregar o castelán, e o galego que utilizan é dun nivel bastante baixo. O feito de que toda a contorna do alumnado sexa castelanfalante inflúe en gran medida.

    Aprecio tamén certas reticencias a aprender a fala. Frases como “non entendo” e “non quero estudalo” son frecuentes. Seméllame sorprendente que a estas alturas continúen a existir este tipo de ideas. A diglosia é unha situación moi presente, polo menos na miña contorna, e desde o centro é un punto moi importante a traballar.

    Como se pode reverter esta situación?


    Creo que son especialmente importantes as actividades que lle dan importancia ao idioma. Non só utilizalo e simplemente normalizalo, senón realizar actividades entretidas que poñan en valor a nosa cultura e as nosas tradicións galegas e ferrolás.

    É moi relevante utilizar o idioma en actividades complementarias, festividades, no trato coa familia, así como nas actividades coas que coñecemos a nosa historia. Nun lugar como Ferrol, no que é complicado atopar mozos que falen o idioma de noso, resulta máis esencial.  Ademais, considero que o alumnado debe coñecer a sociolingüística, é dicir, o que sucedeu e o que está a suceder actualmente co galego. Deste xeito, coñecen a relevancia de preservar e recuperar a nosa cultura e a nosa fala, que é o máis importante que temos.

    Alba, xunto á decoración de Samaín que prepararon no centro. | Mateo González

    Mateo González Álvarez

    Estudante do cuarto curso do Dobre Grao en Xornalismo e en Comunicación Audiovisual na Universidade de Santiago de Compostela

  • “Onde metes a túa vida de 26 anos?”: dous anos na procura dunha vivenda para Isabel 

    “Onde metes a túa vida de 26 anos?”: dous anos na procura dunha vivenda para Isabel 

    A súa irmá, Alicia Collazo, relata os problemas que afronta Isabel tras abandonar o seu piso na rúa Elduayen 53, en Vigo 

    Vigo

      Alicia na súa casa en Vigo | Noelia Montaño Guzmán 

    Alicia Collazo leva dous anos implicada na procura dunha solución habitacional para a súa irmá Isabel, quen tivo que abandonar en 2024 o seu piso na rúa Elduayen 53 onde vivía dende hai máis de 2 décadas. Isabel era a única inquilina que quedaba no edificio cando comezaron as obras de reforma para transformalo en apartamentos turísticos. Durante os traballos, a súa vivenda sufriu goteiras e outros danos que agravaron a situación ata facela insostible. Dende entón, Isabel pasou por varios hostais e actualmente vive nunha habitación compartida, mentres a familia continúa coas xestións á espera dunha resolución xudicial. Alicia conta como viviron este proceso e reclama unha alternativa habitacional que se adapte aos ingresos de Isabel.  

    Como describirías a Isabel máis aló do ocorrido coa súa vivenda? 

    Isabel atravesou unha situación persoal difícil ao longo da súa vida, pero levaba unha vida normal. Vivía alí, facía as súas cousas e pagaba o alugueiro relixiosamente co RISGA. Nunca deixou de pagar un mes. Levaba 26 anos vivindo en Elduayen e ten alí toda a súa vida.  

    Cando comezaron os problemas no edificio? 

    Ela xa tiña goteiras antes de que comezasen as obras. Avisaba aos propietarios de que lle caía auga na cociña e de que se lle estaban estragando as cousas, pero non lle facían caso nin lle arranxaban nada. Cando comezaron as obras, ela decatouse de que ocurría algo grave porque lle caía auga dende arriba, pola cociña e no cuarto. 

    Que estaba a pasar na vivenda mentres Isabel seguía vivindo alí? 

    Tiraron a fachada do edificio con ela dentro e puxeron unhas estadas. Tamén lle quitaron os cristais das fiestras sen permiso dela. Para separar o salón da rúa, puxéronlle uns colchóns e tamén uns plásticos finitos que non pretexían nada e que se movían co vento. Ao final, tiveron que ir por alí os bombeiros e a policía e dixéronnos que o piso non estaba para habitar e que Isabel tiña que abandonalo polo risco de que lle pasase algo. Hai que matizar que non foi un xuíz quen a botou, senón os bombeiros e a policía. 

    A nova fachada do edificio | Noelia Montaño Guzmán

    O voso avogado fala de posible acoso inmobiliario, que situacións vos levan a empregar ese termo? 

    Estábanlle facendo a vida imposible para que marchase do edificio. Ela non o podía deixar porque non tiña onde meter as súas cousas. Onde metes a túa vida de 26 anos? Ninguén se ofreceu a pagar un trasteiro para gardar as súas pertenzas nin unha mudanza para levar os seus mobles a outro sitio. Non lle ofreceron absolutamente nada. Ela estaba entre a espada e a parede. Non podía marchar de alí, non tiña onde gardar a roupa nin os mobles e, ademais, acabaron estragándolle moitas cousas coa auga e coa humidade.  

    Intentaron buscar outra vivenda para Isabel? 

    Había unha muller, unha tal Sofía que lle dicía á miña irmá que tiña que acompañala ver un apartamento porque tiña que deixar o seu piso, que o ían arranxar. Eu penso que a estaban enganando. Un día eu díxenlle: “Non te preocupes, vou eu. Á miña irmá enganádela, pero a min non”. Fun con Sofía e ensinoume varios apartamentos. Pero non sei se ela estaba metida no asunto dos novos propietarios nin se lle estaban pagando para facer ese papel. Iso non o podo asegurar porque non o sei.  

    Por que non lle serviron a Isabel esas alternativas? 

    Ensináronnos apartamentos turísticos que custaban entre 350 e 700 euros. Isabel cobra 531,60 euros de RISGA, así que non podía pagar esas cantidades. O alugueiro do piso de Elduayen era de 320 euros. Ela necesita unha vivenda que poida asumir economicamente, non unha que estea fóra das súas posibilidades.  

    Onde vive agora e que pasou coas súas pertenzas? 

    A primeira noite tivo que durmir nun hostal pagado polo Concello de Vigo a través dunha axuda de emerxencia porque non podía quedar no piso. Despois estivo noutros hostais e agora está nunha habitación compartida na praia de Samil pola que paga 225 euros ao mes e non pode utilizar a cociña. As súas pertenzas quedaron na súa casa de Elduayen. Intentamos ir recuperalas, pero puxeron uns barrotes na entrada. Isabel segue empadronada alí e ata ten as chaves. Ten unha lavadora, unha neveira, dous televisores, pero a auga e a humidade estragáronlle o pouco que tiña. É unha persoa nunha situación moi especial. Polo menos, deberían facer unha valoración dos danos e pagarlle algo do que perdeu.

    Como está afrontando a familia esta situación? 

    Nós axudámola no que podemos. Imos vela todas as semanas, levámoslle cartos para a comida e o almorzo e comprámoslle cousas que necesita como xampú ou zapatos. O meu irmán e eu fixemos un poder para tramitar todas as xestións por Isabel porque ela xa non quere saber nada, está farta. A situación é complicada. Xa levamos dous anos e estamos queimados. Nós tamén o estamos levando mal, aínda que a axudamos en todo o que podemos. Todo isto é terrible e estanos causando uns problemas incribles na familia.  

    En que punto está o procedemento xudicial? 

    O primeiro procedemento arquivouse e o avogado recorreu. Agora estamos á espera do xuízo que será o 18 de novembro. Eu creo que a van botar, alí xa non volve, pero tamén terían que dar algunha alternativa porque non é plan de coller a unha persoa e tirala á rúa. E se non ten irmáns que fai? Estaba tirada na rúa? Se perdemos o xuízo, pois non pasa nada. Uns gañan e outros perden. Haberá que buscar algo para ela e despois decidir entre todos que facemos.  

    Que apoio recibistes e que é o que máis botades en falta neste proceso? 

    O Concello de Vigo foi quen a axudou inicialmente pagándolle o hostal e concedeulle unha axuda de emerxencia. Tamén estamos recibindo axuda de Provivienda para ver se atopamos un piso, pero seguimos á espera dunha solución que se adapte ás súas circunstancias. O que botamos en falta é máis preocupación por unha persoa vulnerable, que non ten ingresos e que necesita unha vivenda. Ela non pode dicir: “Gústame este apartamento, pois vou alugalo”.

    Con que che gustaría que a xente quedase do caso de Isabel? 

    Gustaríame que a xente se dese conta de que isto é un problema delicado, que ela é unha persoa vulnerable e que o que lle fixeron é unha inxustiza. Non se pode facer isto con ninguén, pero menos con Isabel. E se a outra persoa lle pasa o mesmo, que loite pola súa casa, que se asesore e que non marche mentres non lle busquen unha solución.  

    Isabel e Alicia na portada do Faro de Vigo | Noelia Montaño Guzmán 
    Liña do tempo do caso de Isabel | Noelia Montaño Guzmán

    Noelia Montaño

    Estudante do cuarto curso do Grao en Xornalismo da Universidade de Compostela

  • Chus Carracedo, presidenta de Patiñas da Estrada: “Non había adopcións e chegaban cada vez máis gatos”

    Chus Carracedo, presidenta de Patiñas da Estrada: “Non había adopcións e chegaban cada vez máis gatos”

    Chus Carracedo, presidenta da asociación, con Laly, unha das gatas en adopción, en brazos | Catuxa
    Rodríguez

    “Patiñas da Estrada” é unha asociación protectora de animais sen ánimo de lucro que xorde hai case un ano e medio. Dende entón, a súa misión foi variando entre salvar gatos e cans en situación de rúa, darlles os coidados que necesiten o tempo que necesiten e velar pola adopción responsable destes. Non obstante, agora os que precisan de axuda son eles, pois hai escasas dúas semanas que tiveron que pechar as portas das adopcións por falta de recursos.

    Imaxino que para unha protectora de animais pecharlle as portas a aqueles que se atopan en situación de abandono foi unha decisión difícil de tomar. Que foi o que vos levou ata este punto?

    Principalmente, que non temos un local. Nós somos unha asociación moi pequena, levamos un ano e catro meses sen axudas nin subvencións, sobrevivindo a base desocios, doazóns e moi poucos cartos. De feito, o noso local é unha pequena casiña prestada por un particular con só catro espazos nos que xa temos a 16 gatos, e un canil no que temos un can. É inviable abrirlles as portas a máis agora mesmo se lles queremos dar un coidado digno, non temos sitio para máis.

    Ante isto, o concello de A Estrada propuxo habilitar algunha das antigas escolas rurais que se atopen en desuso. Como melloraría a vosa situación dispoñer destas novas instalacións?

    Sería un novo comezo. Xa só con un mínimo que sería poder ter un baño, unha sala de corentenas e polo menos oito cubículos, avanzaríamos moitísimo. O malo é que esa casa que nos ofrecen… [suspira] Está bastante abandonada. Non hai seguridade de que nola den porque, ao ser pública, calquera veciño a pode reclamar, e nese caso entraríamos en desputa. No caso de que nola den, terían que poñernos luz, auga, ventanas… É algo que nos corre bastante présa, porque se nós non nos facemos cargo das colonias do concello estas multiplícanse e, ao final, é unha pixota que se morde a cola.

    O voso equipo confórmano persoas voluntarias que aproveitan o seu tempo libre para colaborar coa causa, sen ningunha remuneración. Ata que punto chega a solidariedade cando se poñen as cousas difíciles?

    Por esa parte estamos tendo moita sorte. Si que é certo que sempre estamos baixo mínimos, ao final somos unha asociación moi pequena con moi poucos cartos e sen ningún tipo de axuda, pero cando as cousas se poñen realmente difíciles, a xente vólcase con doazóns. Á xente pódelle parecer unha tontería pero só doar catro ou cinco euros para nós é toda unha axuda. Se todo o mundo doase un euro, sería unha marabilla.

    Ademais, á busca dun espazo adecuado súmase a necesidade de máis voluntarios que poidan colaborar. Que debe ter alguén para colaborar con Patiñas?

    Un amor infinito polos animais e ganas de axudar. O resto xa o poñemos nós.

    Este é un problema que chegou ao límite agora pero que xa se ven avisando por parte da asociación ao Concello dende verán. Cres que se podería ter evitado esta situación se se tivese actuado antes ou era algo inevitable?

    Si, era algo que ía pasar porque pasa cada certos meses. Precisamente ao ser verán a xente marcha de vacacións e non adoptan, polo que o ritmo ralentizouse. Non había adopcións e chegaban cada vez máis gatos. Agora parecía que todo comezaba a moverse, pero tamén entrou o factor de que a xente pensa que unha adopción é gratuítacando non, polo que tampouco queren adoptar. Eu penso que cando todo corre do noso peto, cobrar un mínimo é indispensable.

    Vós explicastes que despois de verán a situación da protectora empeorou, por unha parte porque incrementaron as camadas de gatos, e por outra porque as citas de castración concedidas por CAAN (Centro de Acollida de Animais Abandonados) diminuíron. Porén, a Deputación de Pontevedra nega isto e di que as citas non diminuíron. É un xeito de mirar cara outro lado por parte da institución ou un malentendido?

    Si, eu creo que é mirar cara outro lado. Eles publicaron un artigo onde dicían que ían conceder 200 castracións. A nós só nos castraron 48. Si que é verdade que CAAN nos dixo que fomos o concello que máis castracións tivo, pero aínda así paréceme unha mala xestión pola súa parte. Tiñamos moitos gatos en lista de espera e pecháronnos as portas, cando nos correspondían 152 castracións máis. Entendo que, quizais, non terían infraestrutura, pero entón que non enganen.

    Finalmente, que cambios credes que fan falta para que a protectora non se volva encontrar na mesma situación dentro duns meses, por exemplo?

    Máis concienciación, castración e o método CER [Captura, esterilización e retorno]. O máis importante para nós é que a xente se conciencie de non deixar saír aos seus gatos á rúa sen supervisión, corren risco de atropelos e de dar lugar a camadas descontroladas. E se queren deixalos saír, que non deberían, que os esterilicen e lle poñan chip. Fai falta moitísima, moitísima concienciación sobre este tema, porque a xente ten moi normalizado deixar os gatos soltos, e despois veñen os problemas. De feito, queremos empezar a ir dar charlas polos colexios para concienciar sobre o tema.

    Catuxa Rodríguez

    Estudante do cuarto curso do Dobre Grao en Xornalismo e en Comunicación Audiovisual na Universidade de Santiago Compostela